• pl
  • LIDERZY I LIDERKI

    Liderzy i liderki

    Siłą programu jest zróżnicowanie uczestników i uczestniczek. Sprawdź, gdzie działają, kim są, a przede wszystkim co robią Zieloni Liderzy. Możesz też filtrować zespoły wybierając jedną ze ścieżek programu:

    • WODA czyli lokalna retencja i przeciwdziałanie suszy
    • ODPADY czyli zrównoważona gospodarka odpadami
    • POWIETRZE czyli poprawa jakości powietrza i ograniczanie emisji gazów cieplarnianych
    • Ścieżka

    • Wielkość gminy

    • Edycja

    Drzewica

    Ełk

    Gorajec/Cieszanów

    Leśna

    LGD Kłodzka Wstęga Sudetów

    Łomianki

    Klembów

    Opole Lubelskie

    Starogard Gdański

    Świdwin

    Ustronie Morskie

    Ustrzyki Dolne

    Zakopane

    Zamość

    Drzewica,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    Drzewica
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Powietrze
    Zespół (od lewej): Dominik Niemirski, Beata Wołonkiewicz, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Dominik Niemirski – zastępca burmistrza
    Mariusz Skrętowski – pracownik Referatu Gospodarki Komunalnej, Budownictwa i Inwestycji
    Beata Wołonkiewicz – inspektor ds. pozyskiwania funduszy unijnych

    Wyzwania

    Drzewica boryka się z zanieczyszczeniami powietrza, pochodzącymi z palenisk domowych. Proces wymiany źródeł ciepła w gminie zachodzi bardzo powoli. Urząd Miasta rozpoczął realizację własnego programu finansującego wymianę źródeł ciepła, obsługuje również program „Czyste Powietrze”. Zespół zgłosił się do programu, aby wypracować plan komunikacji z mieszkankami i mieszkańcami, przyspieszający proces zmiany palenisk na mniej emisyjne.

    Osiągnięte efekty

    Drzewica rozwinęła komunikację z mieszkańcami, dzięki czemu – mimo niesprzyjających warunków zewnętrznych, udaje się realizować programy wymiany źródeł ciepła i energii:

    • gmina jest obecna ze swoim stoiskiem informacyjnym na większości lokalnych wydarzeń. Działania promocyjne odbywają się kilka razy w miesiącu. Urząd zaczął współpracować z organizacjami pozarządowymi przy organizacji akcji edukacyjnych;
    • w urzędzie powstał punkt informacyjno-konsultacyjny, prowadzący kompleksowe, doradztwo, dotyczące wymiany pieców od złożenia wniosku do rozliczenia;
    • zamontowano instalacje fotowoltaiczne w placówkach oświatowych na terenie gminy;
    • gmina pracuje nad Strategią Rozwoju do 2030. Jednym z trzech celów strategicznych jest „poprawa jakości środowiska naturalnego Gminy z poszanowaniem ładu przestrzennego oraz zachowaniem lokalnej bioróżnorodności”, w celach operacyjnych znalazła się edukacja ekologiczna, adaptacja do zmian klimatu i wzrost efektywności energetycznej.

    Gmina planuje uruchomienie w 2023 r. programu grantowego dla mieszkańców na działania ekologiczne.

    (…) dyskusje z samorządowcami po Zielonym Liderze są zupełnie inne, bo (…) dysponujemy pewną wiedzą, pewnymi doświadczeniami, pewnymi praktykami, które gdzieś się już sprawdziły, zostały wykonane i możemy śmiało mówić (…): słuchajcie to jest bardzo ważne i skupiamy się teraz na tym. Nie byłoby tak gdyby nie Zielony Lider.

    Dominik Niemirski

     

    Ełk,
    50 -100 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    Ełk
    50 -100 tys. mieszkańców, Powietrze
    Skład zespołu

    Tomasz Andrukiewicz – prezydent
    Aneta Hołownia – kierowniczka Referatu Ochrony Środowiska i Energii
    Cezary Winkler – naczelnik Wydziału Mienia Komunalnego

    Wyzwania

    Zespół przyszedł do programu, aby przygotować się do stworzenia Miejskiego Planu Adaptacji do Zmian Klimatu (MPS), w którym miasto chciało określić cele i kierunki działań w zakresie gospodarki przestrzennej, zarządzania zielenią, ochrony powietrza i gospodarki wodnej w mieście. Dodatkową motywacją była potrzeba poznania dobrych praktyk w tych obszarach. 

    Osiągnięte efekty

    W efekcie udziału w programie:

    • opracowano uchwałę intencyjną, przyjętą przez Radę Miasta, uruchamiającą prace nad MPA. Powołano zespół roboczy odpowiedzialny za przygotowanie planu oraz zabezpieczono środki w budżecie. Prace zostały wstrzymane do czasu zakończenia przez właściwe ministerstwo nowych wytycznych w randze ustawowej dla tych dokumentów;
    • zmodyfikowano założenia gminnego programu wymiany źródeł ciepła. Dzięki zdobytej wiedzy w programie zlikwidowano możliwość dofinansowania pieców na ekogroszek.

    Dodatkowo, w oparciu o wiedzę pozyskaną w czasie programu, miasto na bieżąco wprowadza dobre praktyki związane z dbaniem o zieleń; prowadzone są kampanie edukacyjne (w tym dotyczące utrzymania zieleni, segregacji odpadów i utylizacji elektrośmieci); w przestrzeni miasta pojawiły się zielone miejsca parkingowe; pozyskano środki na termomodernizację budynków publicznych i przebudowę oświetlenia ulicznego, przyspieszono zakup autobusów elektrycznych.  

    My też dostrzegamy zmiany w klimacie, które mają negatywny wpływ na wszystkich. I chcieliśmy (…) czegoś się dowiedzieć na temat zmian klimatu. (…) wiedzieliśmy, że chcemy konkretów, ale chcieliśmy więcej informacji, wiedzy na temat zmian klimatu. Wsparcia ekspertów. No ale przede wszystkim zobaczyć jak [działają] w innych częściach Polski, (…), czerpać z dobrych praktyk, bo nie ukrywam, że dobre praktyki oprócz wsparcia eksperckiego są bardzo ważnym elementem uczenia się.

    Tomasz Andrukiewicz

    Gorajec/Cieszanów,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Gorajec/Cieszanów
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Zespół (od lewej): Tadeusz Nicpoń, Katarzyna Borysewicz, Marcin Piotrowski, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Marcin Piotrowski – członek Stowarzyszenia Animacji Kultury Pogranicza Folkowisko
    Kasia Borysewicz –członkini Stowarzyszenia Folkowisko
    Tadeusz Nicpoń – pracownik PSZOK

    Wyzwania

    W Cieszanowie odbywają się dwa festiwale: Folkowisko i CieszFanów, które generują dużo odpadów. Zespół chciał zmniejszyć ilość odpadów produkowanych w trakcie festiwali oraz poprawić stopień segregacji, by ograniczyć ślad ekologiczny wydarzeń oraz koszty gospodarowania odpadami.

    Osiągnięte efekty

    Zespół wdrożył działania wypracowane w ramach programu Zielony Lider w trakcie festiwali realizowanych w 2021 i 2022 roku. Zmiany wprowadzone zostały w następujących obszarach:

    • kompetencje pracowników i wolontariuszy: przeszkolenie 70 osób przez Polskie Stowarzyszenie Zero Waste;
    • opakowania wielokrotnego użytku: np. kufle do piwa udostępniane za kaucją, wypożyczalnia naczyń, współpraca z innym festiwalem w zakresie wspólnego wykorzystywania zakupionych naczyń;
    • informowanie i edukowanie uczestników: oznaczenia i informacja na śmietnikach dot. prawidłowej segregacji odpadów; informacja na stronie www festiwalu Folkowisko na temat postępowania z odpadami i zachęcanie do zachowań prośrodowiskowych np. segregacji czy przywożenia własnych naczyń;
    • zakaz wnoszenia napojów na teren festiwalu CieszFanów 2021 i korzystanie z naczyń biodegradowalnych przez wystawców.

    W efekcie na Folkowisku w 2021 r. ilość odpadów zmniejszyła się o 1/3 (z 3 do 2 ton) a udział odpadów segregowanych zwiększył się z 50% do 70%.

    Doradztwo

    Ekipa organizująca festiwal szkoliła się podczas warsztatów Stowarzyszenia Zera Waste.

    Koordynatorki Zielonego Liedra stawały na rzęsach, żeby zapewnić nam takie doradztwo, jakiego potrzebowaliśmy dokładnie w tym momencie, kiedy było nam potrzebne. 3 czy 4 dni przed festiwalem, kiedy mieliśmy szkolenia dla ekipy organizatorskiej i wolontariuszy. Udało się zaprosić ekspertkę, która przeprowadziła dla 400 osób warsztaty z tematyki zero waste – świetne, z prezentacją, bardzo angażująco poprowadzone i skutecznie podnoszące wiedzę pracowników festiwalu w kluczowym momencie.

    Marcin Piotrowski

    Posłuchaj jak Marcin opowiada o programie:

    Leśna,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Leśna
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Szymon Surmacz – burmistrz
    Joanna Świerk – referentka ds. gospodarki komunalnej
    Joanna Burdajewicz – pracowniczka Referatu Inwestycji, skarbniczka Stowarzyszenia Wolimierz, koordynatorka Centrum Społecznego

    Wyzwania

    Bardzo duży udział frakcji zmieszanej w łącznej masie odpadów (90% w 2019 r.). Niewystarczająca wiedza wśród pracowników urzędu o możliwych rozwiązaniach i inspirujących formach działania oraz umiejętność znajdowania rozwiązań dla występujących problemów.

    Osiągnięte efekty

    Inspiracje pozwoliły zespołowi na podjęcie działań skierowanych do mieszkańców, stawiając na edukację i kształtowanie właściwych zachowań w miejsce kar za nieprawidłowe działania:

    • powstały ulotki wyjaśniające, jak trzeba segregować odpady i co przywozić na PSZOK, wykorzystywane również przez agroturystyki do edukacji turystów;
    • na jednym osiedlu powstało „gniazdo” służące zbieraniu odpadów z budynków wielo- i jednorodzinnych, wraz z kompostownikiem i tablicą informacyjną (zamiast indywidualnych koszy na każdej nieruchomości), co ma prowadzić do zmniejszenia kosztów wywozu odpadów; planowane jest kolejne 6, ale na razie ich stworzenie spotyka się z oporem mieszkańców;
    • powstał wewnętrzny dokument regulujący zasady odpłatności za odbiór odpadów z imprez masowych w gminie (zwolnienie z dodatkowych opłat za wywóz śmieci, jeśli wprowadzi się rozwiązania prośrodowiskowe);
    • rozszerzenie odbioru odpadów problematycznych na PSZOK-u, znacząco wpłynęło na ilość nielegalnie wyrzucanych odpadów w gminie, ograniczając koszty likwidacji dzikich wysypisk;
    • stworzenie Pre-PSZOK, gdzie przedmioty, które przywożą mieszkańcy, a które nadają się do wykorzystania, są udostępniane osobom potrzebującym (np. meble, książki);
    • planowane jest:
      • założenie edukacyjnego zielonego kącika dla mieszkańców czekających na obsłużenie w Urzędzie;
      • zakup przez gminę przyczepki do wypożyczania mieszkańcom na wożenie odpadów do PSZOK-u;
      • społeczny ogród miejski.
    Doradztwo

    W trakcie doradztwa zespół skorzystał z konsultacji z prawnikiem specjalizującym się w tematyce odpadów komunalnych.

    [Zielony Lider] utwierdził mnie w tym, że jeżeli się chce, to można dokonać pewnych zmian. To nie jest tak, że, jak niektórzy twierdzą, możesz sobie robić, gadać i pisać, mówić, co chcesz, to ludzie i tak będą robić swoje. Załóżmy, że w pierwszym roku na dziesięć osób jedną to przekona, później może dwie, może ta jedna przekona kolejne trzy… Dla mnie to jest sukces. Więc to po prostu to, co się przekonałam na Zielonym Liderze, żeby się po prostu nie poddawać. Żeby systematycznie, krok po kroku brnąć do przodu i realizować te cele.

    Joanna Świerk

    LGD Kłodzka Wstęga Sudetów,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    LGD Kłodzka Wstęga Sudetów
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Powietrze
    Skład zespołu

    Sylwia Mielczarek – prezeska LGD Kłodzka Wstęga Sudetów
    Kazimierz Szkudlarek – pracownik LGD Kłodzka Wstęga Sudetów
    Agnieszka Rygielska – pracownica LGD Kłodzka Wstęga Sudetów

    Wyzwania

    Głównymi problemami, z którymi zespół chciał zmierzyć się w trakcie  programu były: zanieczyszczenie powietrza w regionie o charakterze uzdrowiskowym, rosnące ubóstwo energetyczne oraz brak zaangażowania zarówno władz samorządowych jak i społeczności lokalnej. Ważne było także zainicjowanie lokalnie debaty na rzecz neutralności klimatycznej.

    Osiągnięte efekty

    Dzięki uczestnictwu w programie, zespół podjął szereg działań:

    • zainicjował i przeprowadził pięć lokalnych narad na temat klimatu dla Ziemi Kłodzkiej, w których udział wzięli mieszkańcy i mieszkanki, osoby z samorządu, organizacji pozarządowych oraz biznesu. Dla podtrzymania lokalnej komunikacji, na jednym z portali społecznościowych utworzył grupę „Ziemia Kłodzka dla Klimatu”;
    • uruchomił proces, w wyniku którego pod koniec września 2022 r. 11 gmin sygnowało „Porozumienie na Rzecz Klimatu i Energii”  – czyli wyrażenie woli działania na rzecz neutralności klimatycznej. Porozumienie jest pierwszym krokiem do przyjęcia spersonalizowanych planów działań gminnych, na które Lokalna Grupa Działania (LGD) ma zarezerwowane środki w wysokości 500 tys. zł;
    • rozpoczął realizację pilotażowego programu utworzenia 11 spółdzielni energetycznych, dzięki dofinansowaniu ze środków zewnętrznych.

    Obecnie Zespół jest w trakcie przygotowywania nowej Lokalnej Strategii Rozwoju (LSR) dla swojej LGD. Udział w programie miał duży wpływ na jej planowany kształt.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół:

    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 r. zespół odwiedził Belgię. Uczestnicy wizyty studyjnej, zgłębili wiedzę w temacie powstawania i funkcjonowania spółdzielni energetycznych. Przeczytaj relację z wizyty.

    Przez nasze debaty i nasze działania, przez to co robimy, to coś tam się otwiera pomału i widać, że trzeba się tym zająć i już nie ma wyjścia. Jeżeli chce się pozyskiwać też środki, na te upragnione inwestycje w gminach, te twarde projekty, no to trzeba też ten temat ogarnąć.

    Sylwia Mielczarek

    Łomianki,
    20-50 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Łomianki
    20-50 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół (od lewej): Aleksandra Jankowska, Agnieszka Gawron-Smater, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Aleksandra Jankowska – kierownik Referatu Funduszy Zewnętrznych
    Artur Gajowniczek – sekretarz gminy
    Agnieszka Gawron-Smater – radna gminy

    Wyzwania

    Przepływająca przez Łomianki Struga Dziekanowska – starorzecze Wisły – biegnie w dużej mierze przez działki prywatne (95%), na których właściciele mają oczka wodne, spiętrzenia, spuszczają ścieki. Obecnie są miejsca, w których w strudze nie ma wody lub jest tylko okresowo, a cenny przyrodniczo teren Strugi zaczął obumierać. Aby zatrzymać ten proces, członkowie zespołu podjęli się wyzwania rewitalizacji Strugi.

    Osiągnięte efekty

    Udział w programie pozwolił doprecyzować i urealnić zamierzenia zespołu. Opracowany plan działań obejmuje: 

    • utworzenie w 2021 r. spółki wodnej, odpowiedzialnej za coroczne utrzymanie Strugi Dziekanowskiej;
    • wpisanie rewitalizacji strugi do wieloletniej prognozy finansowej gminy na podstawie koncepcji zagospodarowania Strugi na całej długości, które już jest zamówiona;
    • projekty nowych terenów zieleni wokół strugi (parki linearne);
    • wykupy gruntów (w budżecie gminy w tym i kolejnych latach przeznaczono na ten cel po 0,5 mln zł).

    Jako że Struga przepływa przez tereny prywatne, istotnym czynnikiem sukcesu jest przekonanie mieszkanek i mieszkańców do zasadności prowadzonych działań. Dlatego też gmina z pomocą Fundacji REC Polska rozwija dialog oraz działania edukacyjne, których celem jest popularyzacja wiedzy na temat Strugi oraz konieczności dbałości o nią.

    W 2022 r. Łomianki przyjęły miejski plan adaptacji do zmian klimatu, ugruntowujący w gminie działania z obszaru błękitno-zielonej infrastruktury.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół:

    • skorzystał z ekspertyzy dr Iwony Wagner w pracy nad miejskim planem adaptacji do zmian klimatu;
    • uczestniczył w wizycie studyjnej w Łodzi, gdzie poznawał proces renaturalizacji rzeki Sokołówki.
    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 roku zespół z Łomianek, wraz z trzema innymi zespołami ze ścieżki BZI, odwiedził Berlin. O tym, czym się tam zainspirowali warto przeczytać w relacji z tej wizyty.

    Żeśmy przyszli do Zielonego Lidera z marzeniami, wyobrażeniami. Ale w trakcie prac (…) zaczęliśmy mierzyć siły na zamiary. (…) ta szkoła Zielonego Lidera nam uświadomiła to, że nie zawsze da się zrobić to, co by się chciało zrobić, bo jest to po prostu niewykonalne. Stworzenie takiego planu pozwoliło nam uporządkować pracę w czasie.

    Aleksandra Jankowska

    Klembów,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Klembów
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Rafał Mathiak – wójt
    Agnieszka Sosnowska – sekretarz gminy
    Łukasz Bala – pracownik Referatu Ochrony Środowiska

    Wyzwania

    Niewystarczający poziomu kompostowania odpadów zielonych, który wpływa na wysokie koszty utylizacji odpadów dla mieszkańców, pomimo stosowania zniżek za kompostowanie i promocji takiego postępowania z bioodpadami.

    Osiągnięte efekty

    Członkowie zespołu dzięki poznanym przykładom rozwiązań i wymianie doświadczeń z innymi uczestnikami zyskali większą pewność siebie w podejmowaniu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. Ponadto:

    • powstał film promujący kompostowanie (4 tys. wyświetleń), który wzbudził zainteresowanie mediów;
    • odbył się konkurs dla sołectw na największy procentowy przyrost liczby deklaracji kompostowania;
    • planowane są zakupy koszy ulicznych i koszy do segregacji dla najaktywniejszego sołectwa i dla sołectwa z największą liczbą osób kompostujących odpady;
    • zabezpieczono teren w planie zagospodarowania przestrzennego pod przyszłą kompostownię, której realizacja będzie uzależniona od pozyskania finansowania.

    Podjęte działania promocyjne nie miały na razie znaczącego wpływu na zwiększenie poziomu kompostowania.

    Zespół zainspirował się też inna ścieżką programu, w efekcie powstała niecka retencyjna przy budynku urzędu gminy.

    Doradztwo

    Udział urzędników w szkoleniu z prawnikiem specjalizującym się w kwestiach odpadów pozwolił na wyjaśnienie kwestii formalnych i administracyjnych związanych z gospodarką komunalną.

    Zielony Lider sprawił, że zdecydowaliśmy się na rozpropagowanie idei zero waste na forum gminnym. Przygotowaliśmy filmik z udziałem pracowników urzędu, zaprosiliśmy uczniów. Udało się przezwyciężyć moje obawy. Zostało dobrze przyjęte, wywołała się dyskusja o tej idei, której zapewne bez udziału w programie, nie udałoby się wdrożyć.

    Rafał Mathiak

     

    Opole Lubelskie,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Opole Lubelskie
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Skład zespołu

    Agata Domżał – kierowniczka biura LGD Owocowy Szlak
    Gabriela Teresińska-Pruchniak – radna powiatu opolskiego, przedsiębiorczyni, prezeska organizacji pozarządowej
    Małgorzata Troczyńska – animatorka społeczna, pracowniczka organizacji pozarządowych

    Wyzwania

    Zespół zgłosił się do programu z nadzieją na poszerzenie swojej ogólnej wiedzy o zrównoważonym rozwoju i ekologii – bez jasno zdefiniowanego problemu związanego z wodą czy zielenią w mieście. Istotną motywacją była chęć promowania lepszych rozwiązań ekologicznych w ramach naborów w LGD, edukowania wnioskodawców w tym zakresie.

    Osiągnięte efekty 

    Zespół zdecydował się zrealizować konkurs dla szkół pod nazwą „EkoLider LGD”. Zadanie to obejmowało wszystkie gminy wchodzące w skład LGD, a jego budżet został wygospodarowany z oszczędności:

    • od kwietnia do czerwca 2022 zespoły składające się z 10 uczniów i dwojga opiekunów z 11 szkół z 7 gmin realizowały i dokumentowały inicjatywy ekologiczne w swoich placówkach, z włączeniem społecznościach lokalnych; 
    • nauczyciele zaangażowani w konkurs uzyskali wsparcie merytoryczne od LGD (szkolenia i materiały);
    • zwycięska szkoła otrzymała „zieloną klasę” – wiatę z ławkami i tablicami edukacyjnymi o wartości 30 tys. zł.

    Zespół podjął działania edukujące wystawców na imprezach organizowanych przez LGD, dotyczące ograniczenia produkcji odpadów. Trwa edukowanie podmiotów konsultujących swoje projekty zgłaszane do LGD. W 2023 r. ogłoszona zostanie nowa Lokalna Strategia Rozwoju, decydująca o przeznaczeniu środków Grupy, w której większy nacisk zostanie położony na działania proekologiczne. 

    [Kwestie zieleni] przewijają się u mnie częściej, niż wcześniej się przewijały. Ja przez znaczną część czasu byłam wyczulona na zieleń, ale dotychczas bardziej patrzyłam na nią pod kątem estetycznym. (…) po realizacji tego programu bardziej patrzę na miasto jak na żywy organizm. (…) Owszem, ta infrastruktura, te różne udogodnienia są ważne i mają wpływ na jakość życia, ale zrozumiałam, że równie istotnym elementem, który właśnie jakość życia determinuje, jest (…) zieleń w mieście.

    Gabriela Teresińska-Pruchniak

    Starogard Gdański,
    20-50 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Starogard Gdański
    20-50 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół (od lewej): Anna Lembicz, Marta Saj, Kamila Kwidzińska, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Anna Lembicz – członkini zarządu Stowarzyszenia Starogard 2030
    Marta Saj – członkini zarządu Stowarzyszenia Starogard 2030
    Kamila Kwidzińska – pracowniczka Wydziału Ochrony Środowiska

    Wyzwania

    Stowarzyszenie Starogard 2030 od lat prowadziło działania na rzecz bioróżnorodności w mieście. Jego członkinie przystąpiły do programu, aby poszerzyć swoją wiedzę o rozwiązania pozwalające zapobiegać powodziom natychmiastowym i przeciągającym się okresom suszy, i dzięki tej wiedzy lepiej wpływać na władze miejskie w obszarze kształtowania terenów zieleni i adaptacji do zmian klimatu.

    Osiągnięte efekty

    Dzięki zdobytej wiedzy członkinie zespołu zdobyły status ekspertek w dziedzinie pielęgnacji zieleni i lokalnej retencji, z którymi Urząd Miasta konsultuje nowe projekty (w tym drogowe) i dokumenty rozwoju lokalnego:

    • stowarzyszenie konsultowało koncepcję zagospodarowania terenu wokół nowej inwestycji, dzięki czemu deweloper zobowiązał się do przeprowadzenia nasadzeń w sąsiadującym parku zgodnie z koncepcją członkiń zespołu. Wypracowana formuła współpracy ma być powielana przez Urząd Miasta przy kolejnych inwestycjach;
    • w parku prowadzone będą dalsze prace porządkowe i inwestycyjne, w efekcie których – dzięki zastosowaniu rozwiązań błękitno-zielonej infrastruktury – złagodzone zostaną problemy z podtapianiem sąsiadujących ulic, a park zyska dodatkowy walor rekreacyjny; 
    • działania projektu „Podwórkowe Rewolucje” Stowarzyszenie uzupełni o pilotażowe ogrody deszczowe – jeśli ich budowa zakończy się sukcesem, miasto będzie to rozwiązanie powielać w kolejnych lokalizacjach.

    Konsekwentnie umacniany autorytet w tematach związanych z zielenią, przełożył się na duży wpływ Stowarzyszenia na różne inwestycje prowadzone przez miasto

    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 roku zespół starogardzki, wraz z trzema innymi zespołami ze ścieżki BZI, odwiedził Berlin. O tym, czym się tam zainspirowali warto przeczytać w relacji z tej wizyty.

    Dla mnie to jest przede wszystkim wiedza. Zgłaszając się do tego programu właśnie na tę wiedzę, na tę część merytoryczną najbardziej liczyłam. I się nie zawiodłam. Ta wiedza daje pewność siebie, daje pewność w rozmowach z osobami decyzyjnymi.

    Anna Lembicz

     

    Świdwin,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Świdwin
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół (od lewej): Beata Staszyńska, Piotr Feliński, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Piotr Feliński – burmistrz
    Beata Staszyńska – pracowniczka Zakładu Usług Komunalnych
    Agnieszka Szczupacka – pracowniczka Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska

    Wyzwania

    Świdwin położony jest w dolinie rzeki Rega. Podczas gwałtownych opadów rzeka zalewa centrum miasta. Problem ten wzmacnia rozwój zabudowy i uszczelnianie okolicznych terenów. Członkowie zespołu planowali zrealizować ideę „miasta gąbki”. Szukali wiedzy na temat rozwiązań, które pomogłyby minimalizować zjawisko podtapiania miasta.

    Osiągnięte efekty

    Szkolenia, doradztwo, a w szczególności wizyta studyjna, zainspirowała burmistrza do inwestowania w rozwiązania błękitno-zielonej infrastruktury. W 2023 r. gmina ma zrealizować pilotażowe, kompleksowe rozwiązanie na jednej z regularnie zalewanych ulic: 

    • zaprojektowany został ogród deszczowy, odprowadzający wodę z ulicy. Ogrodowi mają towarzyszyć tablice edukacyjne, wyjaśniające mieszkańcom jego funkcjonowanie;
    • uruchomiony zostanie program dotacji promujący zbieranie deszczówki, adresowany do właścicieli 30 domów stojących przy ulicy, na której powstanie ogród. Pomysł ten zyskał kształt dzięki realizacji w Świdwinie (we współpracy z Fundacją Pole Dialogu) Narady Obywatelskiej o Klimacie.

    Jeśli pilotażowa inwestycja spełni oczekiwania i rozwiąże problem ze stojącą po opadach wodą, gmina zbuduje ogrody deszczowe na całym terenie jednego z ośmiu świdwińskich osiedli mieszkaniowych.

    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 roku zespół ze Świdwina, wraz z trzema innymi zespołami ze ścieżki BZI, odwiedził Berlin. O tym, czym się tam zainspirowali warto przeczytać w relacji z tej wizyty.

    Naprawdę byłem pod wrażeniem wizyty (…) w Berlinie, gdzie widzieliśmy, że skwerki w razie deszczu nawalnego zamieniały się w zbiorniki tymczasowe, te wszystkie poobniżane trawniki (…). Ja nie byłem w ogóle w stanie na początku uwierzyć, że to ma sens, (…) tam była jedna taka ulica, gdzie drzewa były posadzone w (…) sposób tradycyjny, jak jest u nas, a były też drzewa posadzone już w takich właśnie zbiornikach, gdzie (…) deszczówka się zlewa z ulicy, no i widać było (…), że te drzewa są większe, lepiej rozwinięte. (…)

    Byłem w szoku.

    Piotr Feliński

    Ustronie Morskie,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Ustronie Morskie
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Łukasz Molski – dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury
    Sylwia Halama – wicewójt
    Olga Grajek-Górecka – radna gminy

    Wyzwania

    Ustronie Morskie to gmina turystyczna (ok. 100 tys. turystów rocznie), która produkuje 4-6 razy więcej odpadów niż przeciętna polska gmina. Niewydolny system gospodarowania odpadami (brak segregacji, szczególnie przez turystów, nieprzejrzysty sposób funkcjonowania firm odpowiedzialnych za wywóz odpadów, opłata śmieciowa niepokrywająca faktycznych kosztów) powoduje wysokie koszty. Ponadto występuje nadmiar bioodpadów i problem nielegalnych wysypisk. Problemy te powodowały napięcia społeczne w gminie.

    Osiągnięte efekty

    Wdrożono działania edukacyjne i komunikacyjne, które dotarły do 60-70% mieszkańców gminy:

    • stworzona strategia komunikacyjna wyznaczyła kierunki działania i zebrała inspirujące pomysły;
    • GOK i lokalne NGO wdrożyły edukację “odpadową” do swoich działań, np. edukacja ekologiczna pojawiła się w trakcie wakacyjnych rajdów rowerowych oraz przy okazji imprez plenerowych;
    • w szkołach, przedszkolach i wiejskich świetlicach odbyły się prelekcje i konkursy;
    • gmina wydała książkę kucharską z poradnikiem segregacji odpadów (dotacja WFOŚ) oraz książeczkę informacyjną dotyczącą segregacji odpadów; 
    • umieszczono tablice edukacyjne na plażach;
    • gmina wdrożyła aplikację „Kiedy Śmieci”;

    Gmina wprowadziła śmietniki uliczne umożliwiające segregację odpadów oraz działania prowadzące do uszczelnienia systemu odbioru odpadów komunalnych (np. śledzenie trakcji, czy kamery i GPS w śmieciarkach, fotopułapki w miejscach, gdzie powstawały dzikie wysypiska).

    W efekcie systematycznie zmniejsza się udział odpadów zmieszanych w odbieranych odpadach komunalnych (2019 – 71%, 2020 – 69%, 2021 – 65%).

    Poprawiła się również współpraca i komunikacja między gminnymi instytucjami, skonfliktowanymi wcześniej wokół tematyki gospodarki odpadami, co usprawnia wdrażanie rozwiązań. Zespół dalej sprawnie funkcjonuje. Rozpoczęto prace nad wyłonieniem w urzędzie referatu ochrony środowiska.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa w Zielonym Liderze gmina zamówiła zewnętrzny audyt funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami oraz badanie postrzegania systemu przez mieszkańców, które zostały wykorzystane do lepszego planowania działań edukacyjnych i przetargów.

    W zespole, w którego składzie był dyrektor ośrodka kultury, zastępczyni wójta i radna miejska zaczęliśmy się świetnie komunikować – dzięki temu jesteśmy w stanie zrobić rzeczy, których jeszcze rok temu sobie nie wyobrażaliśmy. Gdybyś ktoś nam powiedział rok temu, że będziemy we trójkę tak dobrze się dogadywać i współpracować, to powiedziałbym, ze to niemożliwe. Zastępczyni wójta i przewodnicząca komisji rewizyjnej były bardzo skłócone. Kiedy zapraszaliśmy je do Zielonego Lidera, to zgodziły się tylko dla dobra gminy i naszego projektu. 3 zjazdy później jesteśmy razem, rozmawiamy ze sobą i załatwiamy rzeczy na zupełnie innym poziomie – zaczęliśmy pracować jako zgrany zespół i to przynosi rezultaty. I to jest wielka wartość Zielonego Lidera.

    Łukasz Molski

    Łukasz tak ocenia uczestnictwo w programie:

    Ustrzyki Dolne,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Ustrzyki Dolne
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Bartosz Romowicz – burmistrz
    Beata Besz – pracowniczka urzędu gminy, pełnomocniczka ds. zielonej gminy
    Małgorzata Gądela – kierowniczka Wydziału Pozyskiwania Środków Zewnętrznych i Obsługi Inwestora

    Wyzwania

    Gmina ma problem z zagospodarowaniem odpadów. Frakcja zmieszana jest obecnie  wywożona do obróbki do dużych ośrodków (Przemyśl, Rzeszów), co generuje wysokie koszty. Zespół poszukuje rozwiązań, które byłyby korzystne dla gminy i zyskały aprobatę lokalnej społeczności.

    Osiągnięte efekty

    Dzięki wiedzy zdobytej w trakcie szkoleń i wizyt studyjnych zespół wybrał rozwiązania możliwe do zastosowania i odbył szereg konsultacji dotyczących technicznych szczegółów wykonalności i opłacalności różnych wariantów inwestycji w instalację przetwórstwa odpadów.

    Równolegle pełnomocniczka ds. zielonej gminy (uczestniczka programu) koordynowała wiele działań edukacyjnych:

    • wydanie kalendarza z datami wywozu śmieci i treściami edukacyjnymi dotyczącymi segregacji odpadów, skierowany do dzieci i młodzieży;
    • wprowadzenie systemu żółtych i czerwonych kartek za segregację odpadów przez mieszkańców; żółta kartka dawała sygnał mieszkańcom, że segregacja wymaga poprawy, a jeśli ta nie następowała – czerwona skutkowała brakiem odbioru odpadów;
    • konkurs dla szkół na najmniejszy udział frakcji zmieszanej w odpadach produkowanych przez szkoły, z nagrodą 20 tys. zł (z budżetu gminy) do wydania na edukację ekologiczną;
    • wprowadzenie obowiązkowej, praktycznej edukacji ekologicznej we wszystkich szkołach.

    Finansowanie tych działań jest możliwe dzięki konsekwentnemu wprowadzaniu we wszystkich wnioskach o dofinansowanie elementów edukacji ekologicznej.

    Zespół wprowadził ściślejszą kontrolę zagospodarowania odpadów w przypadku inwestycji – uwrażliwia inspektorów budowlanych i kontrolują, czy wywożone jest odpowiednio dużo odpadów oraz czy odpady nie są wyrzucane w miejscach do tego nieprzeznaczonych. 

    Dodatkowo w urzędzie wprowadził szereg zmian, by zmniejszyć ślad ekologiczny np. zainstalowano filtry by pić wodę z kranu, stosowane gadżety promocyjne wymieniono na wykonane z materiałów odnawialnych i promujące prośrodowiskowe zachowania (np. szklane bidony na wodę), przeprowadzono szkolenie z segregacji odpadów dla wszystkich urzędników.

    Wizyta studyjna

    Zespół wziął udział w wizycie w Lahti (Europejskiej Zielonej Stolicy 2021) w Finlandii. Na urzędnikach wielkie wrażenie zrobił wpływ, jaki wysoka świadomość ekologiczna nawet wśród najmłodszych dzieci przekłada się np. na stopień wysortowania odpadów. Więcej o tej wizycie można przeczytać tutaj.

    Doradztwo

    Zespół skorzystał z konsultacji z ekspertką odnośnie wyboru i projektowania instalacji do przetwarzania odpadów. Ekspertka pomogła wstępnie oszacować opłacalność funkcjonowania instalacji w przypadku gminy.

    Wizyta w Lahti uświadomiła nam jak ważna jest edukacja w obszarze ochrony środowiska. Tam od żłobka i przez cały system edukacji tłumaczy się korzyści i cele segregacji śmieci, dbania o klimat. Technologia, którą tam się posługują, nie różni się niczym od tego, co mamy do dyspozycji w Polsce. W Finlandii wszędzie są tabliczki przypominające o zasadach odpowiedzialnego zachowania w miejscach publicznych, szczególnie na terenach zielonych. Nawet na wysypisku oddając swoje odpady od razu pojawia się informacja do czego dany “śmieć” będzie wykorzystany, co z niego powstanie. Dla Finów wszystkie działania są po prostu naturalne. Mają wpajaną od najmłodszych świadomość ekologiczną i do głowy by im nie przyszło asfaltować drogę leśną na potrzeby organizacji zawodów sportowych, co u nas byłoby formalną koniecznością. To pokazuje naszą mentalność i Finów. Do zrobienia rzeczy wielkich nie potrzeba wielkich inwestycji, zwłaszcza takich, które są uciążliwe dla środowiska. Zaczynamy edukować nasze społeczeństwo od najmłodszych lat. Edukacja to nasz cel i sposób, by w Polsce, w Bieszczadach, pojawiła się zmiana sposobu myślenia o wspólnym otoczeniu.

    Bartosz Romowicz

    Zakopane,
    20-50 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    Zakopane
    20-50 tys. mieszkańców, Powietrze
    Zespół (od lewej): Włądysław Bętkowski, Jolanta Sitarz-Wójcicka, Tomasz Filar, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Jolanta Sitarz-Wójcicka – aktywistka Zakopiańskiego Alarmu Smogowego
    Tomasz Filar – zastępca burmistrza
    Władysław Bętkowski – przewodnik tatrzański

    Wyzwania

    Zakopane od lat mierzy się z problemem smogu. Jego główną przyczyną są wysokoemisyjne instalacje grzewcze oraz złej jakości paliwo wykorzystywane do opału. Zespół wszedł do programu z konkretnym pomysłem adresującym ten problem – rozbudową sieci geotermalnej istniejącej na terenie Podhala i podłączenie do niej mieszkańców Zakopanego.

    Osiągnięte efekty

    Zespołowi udało się połączyć ze sobą trzech aktorów: Geotermię Podhalańską, miasto Zakopane oraz Narodowy Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFŚIGW). Dzięki temu:

    • Geotermia potwierdziła, że rozbudowa sieci (dodanie nowych przyłączy) jest możliwe i wykazała gotowość do udziału w projekcie; 
    • uzyskano w NFŚIGW potwierdzenie dostępności funduszy na realizację projektu oraz deklarację o gotowości do jego sfinansowania;
    • do projektu dołączyły się nowe gminy (Poronin, Biały Dunajec, Bańska Niżna), dzięki czemu jego skala zwiększyła się dwukrotnie;
    • wspólnie z miastem Zakopane przygotowano projekt (opis projektu), który stanowi podstawę do ubiegania się o dofinansowanie. 

    Projekt obecnie czeka na złożenie (dane z września 2022 r.). Liderka zespołu planuje prace nad przygotowaniem planu klimatycznego dla Zakopanego. Ma on zawierać cele dla miasta związane z redukcją emisyjności (m.in. likwidację „kopciuchów”). Miasto wyraziło chęć współpracy nad planem.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół uczestniczył w warsztatach z zakresu komunikacji z mieszkańcami.

    Kończymy program Zielony Lider uzbrojeni w wiedzę, nowe umiejętności i jeszcze większy zapał do działań! To, czego się tutaj nauczyliśmy, to nie teoria. To broń! 🙂

    Jolanta Sitarz-Wójcicka

    Co Władek i Jola sądzą o programie? Zobacz film:

    Zamość,
    50 -100 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Zamość
    50 -100 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół (od lewej): Katarzyna Fornal-Urbańczyk, Łukasz Machałek, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Katarzyna Fornal-Urbańczyk – pracowniczka w Wydziale Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska
    Agnieszka Klimczuk – radna, prezeska zarządu Stowarzyszenia Lokalnie i Globalnie
    Łukasz Machałek – pracownik Wydziału Gospodarki Komunalnej

    Wyzwania

    Zamość mierzy się z problemem lokalnych podtopień, występujących po nawalnych opadach. Szczególnie uciążliwe jest to na osiedlach mieszkaniowych ulokowanych wokół starego miasta. Oczekiwaniem członków zespołu było wypracowanie wzorcowego rozwiązania, w ramach którego powstanie przestrzeń o właściwościach retencyjnych, atrakcyjna dla społeczności lokalnej.

    Osiągnięte efekty 

    Dzięki zaangażowaniu w program urzędniczki odpowiedzialnej za zrównoważone inwestycje, specjalisty od rozwiązań sanitarnych, który zyskał nową wiedzę i spojrzenie na rozwiązania w tym obszarze, oraz aktywnej radnej, potrafiącej przekonać do przyjętych rozwiązań mieszkanki i mieszkańców:

    • zespół realizuje kolejne etapy naturalnego placu zabaw na Osiedlu Heweliusza w Zamościu, który w czasie nawalnych deszczy będzie służyć jako niecka zbierająca wody opadowe i chronić w ten sposób osiedle przed podtopieniami. Inwestycja jest na etapie projektowania, zrealizowana zostanie w 2023 r. Inwestycji towarzyszy kampania informacyjna;
    • liderka zespołu weszła we współpracę z Klubem Rotary w Zamościu, dzięki czemu zasadzono ok. 200 drzew owocowych i wysiano łąki kwietne wzdłuż ścieżki rowerowej. Akcji towarzyszyły warsztaty edukacyjne.

    Członkowie zespołu angażują się w działania edukacyjne, konsultują projekty miejskie i prywatne. Liderce zespołu udało się wprowadzić do urzędu proekologiczne nawyki (współzawodnictwo z miastem partnerskim z Niemiec w dojazdach na rowerze, w efekcie którego 15% urzędników korzysta z tego środka transportu; beczkowóz z kranówką na imprezach miejskich itp.)

    Doradztwo

    W ramach doradztwa przewidzianego w programie zespół:

    • skorzystał ze wsparcia projektantki specjalizującej się w projektowaniu błękitno-zielonych rozwiązań, by stworzyć koncepcję naturalnego placu zabaw;
    • wykonał badania geotechniczne, potrzebne do opracowania projektu naturalnego placu zabaw.
    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 roku zespół z Zamościa, wraz z trzema innymi zespołami ze ścieżki BZI, odwiedził Berlin. O tym, czym się tam zainspirowali warto przeczytać w relacji z tej wizyty.

    [Wydział Rozwoju Miasta] słyszał, że ja robię plac zabaw i przy zalewie zwolnił nam się teren. Najpierw miała być naturalna łąka, ale oni teraz mówią: Kasia, zróbmy tam naturalny plac zabaw, coś takiego, jak chcecie zrobić na Heweliusza. Czyli oddźwięk jest. Jak to się w ogóle zrealizuje, to jeszcze będzie większy.

    Katarzyna Fornal-Urbańczyk

    Posłuchaj, co o programie powiedziała Katarzyna:

    NEWSLETTER
    Jeśli chcesz otrzymywać informacje o tym, co robimy w Fundacji Sendzimira, zapisz się do newslettera.

    FUNDACJA SENDZIMIRA
    ul. Wiarusa 11/3
    32-087 Zielonki
    KRS 0000316743
    www.sendzimir.org.pl

    BIURO
    ul. Mokotowska 46a lok. 25
    00-543 Warszawa
    +48 695 849 862
    office@sendzimir.org.pl

    © Fundacja Sendzimira 2022
    Realizacja: Bazinga