• pl
  • LIDERZY I LIDERKI

    Liderzy i liderki

    Siłą programu jest zróżnicowanie uczestników i uczestniczek. Sprawdź, gdzie działają, kim są, a przede wszystkim co robią Zieloni Liderzy. Możesz też filtrować zespoły wybierając jedną ze ścieżek programu:

    • WODA czyli lokalna retencja i przeciwdziałanie suszy
    • ODPADY czyli zrównoważona gospodarka odpadami
    • POWIETRZE czyli poprawa jakości powietrza i ograniczanie emisji gazów cieplarnianych
    • Ścieżka

    • Wielkość gminy

    • Edycja

    Drzewica

    EkoŚwiry z Przygodzic

    Gorajec/Cieszanów

    Inicjatywa Las Młochowski

    Izabelin

    Leśna

    Lidzbark Warmiński

    LGD Kłodzka Wstęga Sudetów

    Klembów

    Kobylnica

    Niepołomice

    Miedźno

    Opole Lubelskie

    Piaseczna Górka

    Połczyn Zdrój

    Radlin

    Sędziejowice

    Sulików

    Świdwin

    Ustronie Morskie

    Ustrzyki Dolne

    Drzewica,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    Drzewica
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Powietrze
    Zespół (od lewej): Dominik Niemirski, Beata Wołonkiewicz, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Dominik Niemirski – zastępca burmistrza
    Mariusz Skrętowski – pracownik Referatu Gospodarki Komunalnej, Budownictwa i Inwestycji
    Beata Wołonkiewicz – inspektor ds. pozyskiwania funduszy unijnych

    Wyzwania

    Drzewica boryka się z zanieczyszczeniami powietrza, pochodzącymi z palenisk domowych. Proces wymiany źródeł ciepła w gminie zachodzi bardzo powoli. Urząd Miasta rozpoczął realizację własnego programu finansującego wymianę źródeł ciepła, obsługuje również program „Czyste Powietrze”. Zespół zgłosił się do programu, aby wypracować plan komunikacji z mieszkankami i mieszkańcami, przyspieszający proces zmiany palenisk na mniej emisyjne.

    Osiągnięte efekty

    Drzewica rozwinęła komunikację z mieszkańcami, dzięki czemu – mimo niesprzyjających warunków zewnętrznych, udaje się realizować programy wymiany źródeł ciepła i energii:

    • gmina jest obecna ze swoim stoiskiem informacyjnym na większości lokalnych wydarzeń. Działania promocyjne odbywają się kilka razy w miesiącu. Urząd zaczął współpracować z organizacjami pozarządowymi przy organizacji akcji edukacyjnych;
    • w urzędzie powstał punkt informacyjno-konsultacyjny, prowadzący kompleksowe, doradztwo, dotyczące wymiany pieców od złożenia wniosku do rozliczenia;
    • zamontowano instalacje fotowoltaiczne w placówkach oświatowych na terenie gminy;
    • gmina pracuje nad Strategią Rozwoju do 2030. Jednym z trzech celów strategicznych jest „poprawa jakości środowiska naturalnego Gminy z poszanowaniem ładu przestrzennego oraz zachowaniem lokalnej bioróżnorodności”, w celach operacyjnych znalazła się edukacja ekologiczna, adaptacja do zmian klimatu i wzrost efektywności energetycznej.

    Gmina planuje uruchomienie w 2023 r. programu grantowego dla mieszkańców na działania ekologiczne.

    (…) dyskusje z samorządowcami po Zielonym Liderze są zupełnie inne, bo (…) dysponujemy pewną wiedzą, pewnymi doświadczeniami, pewnymi praktykami, które gdzieś się już sprawdziły, zostały wykonane i możemy śmiało mówić (…): słuchajcie to jest bardzo ważne i skupiamy się teraz na tym. Nie byłoby tak gdyby nie Zielony Lider.

    Dominik Niemirski

     

    EkoŚwiry z Przygodzic,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    EkoŚwiry z Przygodzic
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół Ekoświry na pierwszym zjeździe programu, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Dariusz Piechowiak – pracownik Urzędu Gminy Przygodzice

    Robert Kaczmarek – dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury

    Robert Wnuk – sołtys w gminie Przygodzice

    Wyzwania

    Zespół wszedł do programu bez wyklarowanego pomysłu, ale z silną motywacją do działania. Kurs e-learningowy pozwolił dodefiniować potrzeby. Wyzwaniem, na jakie zespół postanowił odpowiedzieć, jest zwiększająca się powierzchnia powierzchni nieprzepuszczalnych oraz wycinka drzew przy ciągach komunikacyjnych w gminie. Problemy te wynikają z braku wiedzy, gwałtownej urbanizacji oraz dążenia do źle pojmowanych miejskich standardów gospodarowania przestrzenią.

    Osiągnięte efekty

    Zespół postanowił w pierwszej kolejności wpłynąć na świadomość liderów opinii, np. sołtysów, którzy decydują o kształcie małych, lokalnych inwestycji takich jak plac zabaw, chodnik czy mały parking finansowanych z funduszu sołeckiego. Zespół zorganizował dla nich oraz dla radnych i przedstawicieli NGO, wyjazd studyjny do gminy Twardogóra, gdzie mogli zobaczyć przykłady nawierzchni przepuszczalnych oraz na warsztaty do Centrum Odra we Wrocławiu, podczas którego dowiedzieli się o konkretnych rozwiązań retencyjnych, zobaczyli przykład ogrodu deszczowego, poznali rządowe programy dofinansowania tego typu działań. Członkowie zespołu stale publikują na swoich social mediach informacje związane z utrzymaniem zieleni czy małą retencją.
    W 2023 r. W porozumieniu ze Stowarzyszeniem „Perspektywa” członkom zespołu udało się pozyskać grant w wysokości 50 000 zł z LGD „Partnerstwo dla Doliny Baryczy” przeznaczony na modelowe rozwiązania i edukację społeczeństwa w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu (ochrona zasobów wodnych). Dzięki dotacji na parkingu sąsiadującym z urzędem gminy wymieniona zostanie nawierzchnia na przepuszczalną, założony zostanie ogród deszczowy i zielone ściany. Prowadzone będą również działania edukacyjne.

    Doradztwo

    Edukację liderów opinii zespół częściowo sfinansował z oferowanego w ramach programu doradztwa.

    Wizyta studyjna

    Członkowie zespołu w ramach wizyty studyjnej odwiedzili gminę Dąbrowa (o innowacyjnym projekcie wykorzystania wody odpompowywanej z kopalni wapienia do nawadniania lasu można przeczytać w wywiadzie z członkami zespołu Młode Dęby), spółkę Gdańskie Wody (gdzie poznali przykłady nawierzchni przepuszczalnych i ogrodów deszczowych), gminę Luboń (gdzie oglądali nawierzchnie przepuszczalne). Dzięki temu zdobyli wiedzę o różnych rozwiązaniach technicznych i utrzymaniu tych inwestycji.

    Mieliśmy spotkania z przedstawicielem miasta Krakowa, który pokazywał, jak oni odbetonowują ulicę (…) Okazało się, że da radę, nawet na jakiejś wąskiej, miejskiej ulicy (…) Spotkanie z takimi ludźmi, pokazują, że można (…) Możliwość zobaczenia, jak to się dzieje w innych miastach – właśnie o to mi chodziło!

    Dariusz Piechowiak

    Gorajec/Cieszanów,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Gorajec/Cieszanów
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Zespół (od lewej): Tadeusz Nicpoń, Katarzyna Borysewicz, Marcin Piotrowski, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Marcin Piotrowski – członek Stowarzyszenia Animacji Kultury Pogranicza Folkowisko
    Kasia Borysewicz –członkini Stowarzyszenia Folkowisko
    Tadeusz Nicpoń – pracownik PSZOK

    Wyzwania

    W Cieszanowie odbywają się dwa festiwale: Folkowisko i CieszFanów, które generują dużo odpadów. Zespół chciał zmniejszyć ilość odpadów produkowanych w trakcie festiwali oraz poprawić stopień segregacji, by ograniczyć ślad ekologiczny wydarzeń oraz koszty gospodarowania odpadami.

    Osiągnięte efekty

    Zespół wdrożył działania wypracowane w ramach programu Zielony Lider w trakcie festiwali realizowanych w 2021 i 2022 roku. Zmiany wprowadzone zostały w następujących obszarach:

    • kompetencje pracowników i wolontariuszy: przeszkolenie 70 osób przez Polskie Stowarzyszenie Zero Waste;
    • opakowania wielokrotnego użytku: np. kufle do piwa udostępniane za kaucją, wypożyczalnia naczyń, współpraca z innym festiwalem w zakresie wspólnego wykorzystywania zakupionych naczyń;
    • informowanie i edukowanie uczestników: oznaczenia i informacja na śmietnikach dot. prawidłowej segregacji odpadów; informacja na stronie www festiwalu Folkowisko na temat postępowania z odpadami i zachęcanie do zachowań prośrodowiskowych np. segregacji czy przywożenia własnych naczyń;
    • zakaz wnoszenia napojów na teren festiwalu CieszFanów 2021 i korzystanie z naczyń biodegradowalnych przez wystawców.

    W efekcie na Folkowisku w 2021 r. ilość odpadów zmniejszyła się o 1/3 (z 3 do 2 ton) a udział odpadów segregowanych zwiększył się z 50% do 70%.

    Doradztwo

    Ekipa organizująca festiwal szkoliła się podczas warsztatów Stowarzyszenia Zera Waste.

    Koordynatorki Zielonego Liedra stawały na rzęsach, żeby zapewnić nam takie doradztwo, jakiego potrzebowaliśmy dokładnie w tym momencie, kiedy było nam potrzebne. 3 czy 4 dni przed festiwalem, kiedy mieliśmy szkolenia dla ekipy organizatorskiej i wolontariuszy. Udało się zaprosić ekspertkę, która przeprowadziła dla 400 osób warsztaty z tematyki zero waste – świetne, z prezentacją, bardzo angażująco poprowadzone i skutecznie podnoszące wiedzę pracowników festiwalu w kluczowym momencie.

    Marcin Piotrowski

    Posłuchaj jak Marcin opowiada o programie:

    Inicjatywa Las Młochowski,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    Inicjatywa Las Młochowski
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Powietrze
    Zespół (od lewej): Maria Wróblewska, Mikołaj Krasowski, fot. Judyta Łuczyńska
    Skład zespołu

    Maria Wróblewska – aktywistka w  „Inicjatywa Las Młochowski”

    Mikołaj Krasowski – aktywista w „Inicjatywa Las Młochowski”

    Wyzwania

    Celem ILM jest kompleksowa ochrona Lasu Młochowskiego przed wycinką, uwzględniająca w maksymalnym stopniu interesy mieszkańców. Wchodząc do programu zespół chciał zderzyć własną, aktywistyczną perspektywy na problem z perspektywą zewnętrzną, przede wszystkim osób reprezentujących władze lokalne. Potrzebował również wybrać (lub opracować nowe) kierunki działania, które mogą w największym stopniu przełożyć się na efekt w postaci ustanowienia ochrony dla lasu.

    Osiągnięte efekty

    Zespół stworzył plan działania obejmujący zarówno kontynuację już podjętych inicjatyw, jak i rozpoczęcie nowych. Do najważniejszych, nowych pomysłów należy plan realizacji badania społecznego, które pozwoli wielowymiarowo pokazać wartość lasu. Aktualnie, grupa wspólnie z wykonawcą pracuje nad ostateczną koncepcją i metodologią.

    Zespół przygotował i złożył do Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych petycję w sprawie wycinki w głównym kompleksie Lasu Młochowskiego od strony Karolina. Petycję podpisało ok. 1700 osób. Pierwszymi sygnatariuszami petycji byli uczestnicy „Zielonego Lidera”.  

    Inne, zaplanowane działanie to leśny okrągły stół, w którym do rozmowy o przyszłości Lasu Młochowskiego zostaną zaproszeni różni interesariusze. Już teraz zespół buduje coraz lepsze relacje z przedstawicielami władz samorządowych.

    Podjęte działania doprowadziły bezpośrednio do wstrzymania przez Lasy Państwowe najbliższej wycinki oraz przedstawienia nowej, okrojonej propozycji. Pierwotny plan zakładał wycięcie 2,47 ha lasu, nowy plan zakłada 0,93 ha jako cięcia zupełne, 0,85 ha jako cięcia częściowe i 0,69 ha bez cięć. Inicjatywa kontynuuje rozmowy dotyczące tej wycinki i dąży do ograniczenia planu wyłącznie do cięć pielęgnacyjnych.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół spotkał się z ekspertem ds. obszarów chronionych i gospodarki leśnej oraz specjalistami z zakresu partycypacji społecznej, którzy pomogli wybrać kierunki działania.

    Wizyta studyjna

    Zespół spotkał się z Ruchem Ratujmy Las Mokrzański, by podzielić się doświadczeniami walki z wycinką lasów, omówić metody pobudzania społecznej aktywności oraz prowadzenia dialogu z nadleśnictwem i lokalnym samorządem.

    Doceniam bardzo duże zaangażowanie i profesjonalizm ze strony organizatorów, bo wiele rzeczy było fajnie przemyślanych. Patrząc na inne programy, w których uczestniczyłem, ten był bardzo dojrzale zrobiony.

    Mikołaj Krasowski

    A co Maria sądzi o programie? Zobacz film:

    Izabelin,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Izabelin
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Część zespołu (od lewej): Agnieszka Czarnecka, Małgorzata Wiśniewska, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Paweł Bohdziewicz – prezes spółki komunalnej

    Agnieszka Czarnecka – kierowniczka Wydziału Ochrony Środowiska

    Małgorzata Wiśniewska – Stowarzyszenie Mieszkańcy Razem, Radna Gminy Izabelin

    Wyzwania

    Gmina Izabelin to w 86% tereny należące do Kampinoskiego Parku Narodowego (KPN), a tym samym objęte ochroną ustawową. Od kilkunastu lat obserwuje się na terenie gminy liczne podtopienia, co związane jest z dynamicznie postępującym procesem suburbanizacji i likwidacji rowów retencyjnych. W 2020 r. urząd przeprowadził gruntowną inwentaryzację stanu cieków oraz niecek wodnych w gminie. W wyniku prowadzonych działań zdecydowano się na spowolnienie przepływu wody w wybranych rowach.

    Do programu zespół trafił z pomysłem na renaturyzację rowu opaskowego w Truskawiu (na długości 300 m). Z jednej strony rów stanowi odbiornik oczyszczonych ścieków z gminy (w tym bezpośrednio z oczyszczalni), z drugiej strony zaś – jest to miejsce o wysokim potencjale rekreacyjnym. Renaturyzacja miała w założeniu spowolnić bieg cieku (działanie retencyjne) oraz uatrakcyjnić teren już teraz będący miejscem wypoczynku mieszkańców.

    Osiągnięte efekty

    W trakcie uczestnictwa w programie wypracowano koncepcję meandryzacji koryta rowu (ze „starorzeczami” przy mniejszych meandrach) – co z biegiem czasu miałoby dać początek nowym ekosystemom. Opcja ta wymaga ścisłej współpracy z władzami Kampinoskiego Parku Narodowego oraz wykupu gruntów. W razie jej niepowodzenia, przygotowany został wariant alternatywny, zakładający pozostawienie przebiegu koryta w obecnej postaci i renaturyzacji samego jego wnętrza.

    Koncepcja zakłada również:

    •   zwiększenie bioróżnorodności terenu poprzez nasadzenia roślin rodzimych charakterystycznych dla Puszczy Kampinoskiej, 
    •   zwiększenie atrakcyjności terenu (pod kątem rozwoju aktywności pieszej i rowerowej – plany małej infrastruktury),
    •   zaangażowanie mieszkańców w proces renaturyzacji, połączone z realizacją działań edukacyjnych w zakresie retencji i bioróżnorodności.

    Zespół uzyskał zgodę wójta na realizację projektu. Podjął negocjacje z KPN nad wdrożeniem koncepcji.

    W ramach zmian wewnątrz organizacji, członkowie zespołu prowadzą działania prowadzące do lepszej segregacji śmieci przez pracowników urzędu.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół ściśle współpracował z ekspertką programu i członkinią rady Iwoną Wagner, która wsparła go w wypracowaniu dwóch koncepcji renaturyzacji rowu opaskowego oraz rozmowach z KPN.

    Wizyta studyjna

    W czasie wizyty studyjnej w Enköping w Szwecji członkowie zespołu doświadczyli, jak duże możliwości oczyszczania wody ma wprowadzenie meandrów (osad pozostaje w zakolach) oraz jak istotne jest wykorzystanie roślin wodnych celem biologicznego oczyszczania wody (poprawa przejrzystości). Więcej w relacji z tej wizyty.

    Pracowaliśmy nad takimi działaniami, które możemy wdrażać we własnych instytucjach, np.:  jak możemy oszczędzać energię, jak możemy oszczędzać wodę. I szczerze, na co dzień jakoś tak nam to umykało. I to było fajne, że popracowaliśmy nad czymś takim dotykalnym, nad zmianami, które możemy wprowadzić tu i teraz.

    Agnieszka Czarnecka

    Co Małgorzata sądzi o programie? Zobacz film:

    Leśna,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Leśna
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Szymon Surmacz – burmistrz
    Joanna Świerk – referentka ds. gospodarki komunalnej
    Joanna Burdajewicz – pracowniczka Referatu Inwestycji, skarbniczka Stowarzyszenia Wolimierz, koordynatorka Centrum Społecznego

    Wyzwania

    Bardzo duży udział frakcji zmieszanej w łącznej masie odpadów (90% w 2019 r.). Niewystarczająca wiedza wśród pracowników urzędu o możliwych rozwiązaniach i inspirujących formach działania oraz umiejętność znajdowania rozwiązań dla występujących problemów.

    Osiągnięte efekty

    Inspiracje pozwoliły zespołowi na podjęcie działań skierowanych do mieszkańców, stawiając na edukację i kształtowanie właściwych zachowań w miejsce kar za nieprawidłowe działania:

    • powstały ulotki wyjaśniające, jak trzeba segregować odpady i co przywozić na PSZOK, wykorzystywane również przez agroturystyki do edukacji turystów;
    • na jednym osiedlu powstało „gniazdo” służące zbieraniu odpadów z budynków wielo- i jednorodzinnych, wraz z kompostownikiem i tablicą informacyjną (zamiast indywidualnych koszy na każdej nieruchomości), co ma prowadzić do zmniejszenia kosztów wywozu odpadów; planowane jest kolejne 6, ale na razie ich stworzenie spotyka się z oporem mieszkańców;
    • powstał wewnętrzny dokument regulujący zasady odpłatności za odbiór odpadów z imprez masowych w gminie (zwolnienie z dodatkowych opłat za wywóz śmieci, jeśli wprowadzi się rozwiązania prośrodowiskowe);
    • rozszerzenie odbioru odpadów problematycznych na PSZOK-u, znacząco wpłynęło na ilość nielegalnie wyrzucanych odpadów w gminie, ograniczając koszty likwidacji dzikich wysypisk;
    • stworzenie Pre-PSZOK, gdzie przedmioty, które przywożą mieszkańcy, a które nadają się do wykorzystania, są udostępniane osobom potrzebującym (np. meble, książki);
    • planowane jest:
      • założenie edukacyjnego zielonego kącika dla mieszkańców czekających na obsłużenie w Urzędzie;
      • zakup przez gminę przyczepki do wypożyczania mieszkańcom na wożenie odpadów do PSZOK-u;
      • społeczny ogród miejski.
    Doradztwo

    W trakcie doradztwa zespół skorzystał z konsultacji z prawnikiem specjalizującym się w tematyce odpadów komunalnych.

    [Zielony Lider] utwierdził mnie w tym, że jeżeli się chce, to można dokonać pewnych zmian. To nie jest tak, że, jak niektórzy twierdzą, możesz sobie robić, gadać i pisać, mówić, co chcesz, to ludzie i tak będą robić swoje. Załóżmy, że w pierwszym roku na dziesięć osób jedną to przekona, później może dwie, może ta jedna przekona kolejne trzy… Dla mnie to jest sukces. Więc to po prostu to, co się przekonałam na Zielonym Liderze, żeby się po prostu nie poddawać. Żeby systematycznie, krok po kroku brnąć do przodu i realizować te cele.

    Joanna Świerk

    Lidzbark Warmiński,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Lidzbark Warmiński
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Zespół (od lewej): Magdalena Prawdzik, Elwira Borkowska, Aneta Ulatowska, fot. Helena Żółtowska
    Skład zespołu

    Aneta Ulatowska – urzędniczka w Referacie Gospodarki Komunalnej

    Elwira Borkowska – pełnomocnik ds. zieleni i zagospodarowania przestrzennego

    Magdalena Prawdzik – urzędniczka w Referacie Gospodarki Komunalnej

    Wyzwania

    Co roku ilość bioodpadów w okresie wiosenno-letnim oraz jesiennym drastycznie rośnie, ponieważ w tych okresach mieszkańcy i służby miasta koszą trawę oraz zbierają spadające liście. Część z tych odpadów nie jest poprawnie zagospodarowana. Zespół urzędniczek z Lidzbarka Warmińskiego zgłosił się do programu z nadzieją zmniejszenia ilości bioodpadów w gminie oraz likwidacji miejsc nielegalnego wywozu odpadów zielonych.

    Osiągnięte efekty

    W wyniku programu członkinie zespołu poszerzyły swoją wiedzę na temat zagadnień związanych z ochroną środowiska i klimatu oraz idei zrównoważonego rozwoju, którą zamierzają szerzyć i wykorzystywać. Jak zapewnia jedna z urzędniczek: „(…) wiele się rozjaśniło z tematów ekologicznych czy działań proekologicznych, które wcześniej były, powiedzmy, słyszane (…), ale nie było to konkretne”. Zespół nauczył się również, jak planować działania, by osiągnąć pożądany cel. Z racji dużych cięć budżetowych w urzędzie, główne działania zaplanowane w ramach „Zielonego Lidera” nie zostały jeszcze wprowadzone w życie. Do planowanych działań należą:

    • budowa nowych kompostowników w przestrzeniach publicznych wraz ze zorganizowaniem ich obsługi technicznej;
    • zwiększenie świadomości mieszkańców na temat kompostowania poprzez pokazywanie dobrych praktyk, zamieszczanie informacji w mediach społecznościowych oraz roznoszenie ulotek w obiektach publicznych, akcje edukacyjne w szkołach i przedszkolach oraz piknik rodzinny.

    W ramach działań na rzecz zrównoważonej organizacji zespół wprowadził segregację odpadów w urzędzie.

    Bazuję na wiedzy, którą otrzymałam w trakcie tego programu. A jeżeli się orientuję w temacie, no to jestem w stanie wpłynąć też na innych ludzi. 

    Aneta Ulatowska

    LGD Kłodzka Wstęga Sudetów,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Powietrze
    więcej
    LGD Kłodzka Wstęga Sudetów
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Powietrze
    Skład zespołu

    Sylwia Mielczarek – prezeska LGD Kłodzka Wstęga Sudetów
    Kazimierz Szkudlarek – pracownik LGD Kłodzka Wstęga Sudetów
    Agnieszka Rygielska – pracownica LGD Kłodzka Wstęga Sudetów

    Wyzwania

    Głównymi problemami, z którymi zespół chciał zmierzyć się w trakcie  programu były: zanieczyszczenie powietrza w regionie o charakterze uzdrowiskowym, rosnące ubóstwo energetyczne oraz brak zaangażowania zarówno władz samorządowych jak i społeczności lokalnej. Ważne było także zainicjowanie lokalnie debaty na rzecz neutralności klimatycznej.

    Osiągnięte efekty

    Dzięki uczestnictwu w programie, zespół podjął szereg działań:

    • zainicjował i przeprowadził pięć lokalnych narad na temat klimatu dla Ziemi Kłodzkiej, w których udział wzięli mieszkańcy i mieszkanki, osoby z samorządu, organizacji pozarządowych oraz biznesu. Dla podtrzymania lokalnej komunikacji, na jednym z portali społecznościowych utworzył grupę „Ziemia Kłodzka dla Klimatu”;
    • uruchomił proces, w wyniku którego pod koniec września 2022 r. 11 gmin sygnowało „Porozumienie na Rzecz Klimatu i Energii”  – czyli wyrażenie woli działania na rzecz neutralności klimatycznej. Porozumienie jest pierwszym krokiem do przyjęcia spersonalizowanych planów działań gminnych, na które Lokalna Grupa Działania (LGD) ma zarezerwowane środki w wysokości 500 tys. zł;
    • rozpoczął realizację pilotażowego programu utworzenia 11 spółdzielni energetycznych, dzięki dofinansowaniu ze środków zewnętrznych.

    Obecnie Zespół jest w trakcie przygotowywania nowej Lokalnej Strategii Rozwoju (LSR) dla swojej LGD. Udział w programie miał duży wpływ na jej planowany kształt.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół:

    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 r. zespół odwiedził Belgię. Uczestnicy wizyty studyjnej, zgłębili wiedzę w temacie powstawania i funkcjonowania spółdzielni energetycznych. Przeczytaj relację z wizyty.

    Przez nasze debaty i nasze działania, przez to co robimy, to coś tam się otwiera pomału i widać, że trzeba się tym zająć i już nie ma wyjścia. Jeżeli chce się pozyskiwać też środki, na te upragnione inwestycje w gminach, te twarde projekty, no to trzeba też ten temat ogarnąć.

    Sylwia Mielczarek

    Klembów,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Klembów
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Rafał Mathiak – wójt
    Agnieszka Sosnowska – sekretarz gminy
    Łukasz Bala – pracownik Referatu Ochrony Środowiska

    Wyzwania

    Niewystarczający poziomu kompostowania odpadów zielonych, który wpływa na wysokie koszty utylizacji odpadów dla mieszkańców, pomimo stosowania zniżek za kompostowanie i promocji takiego postępowania z bioodpadami.

    Osiągnięte efekty

    Członkowie zespołu dzięki poznanym przykładom rozwiązań i wymianie doświadczeń z innymi uczestnikami zyskali większą pewność siebie w podejmowaniu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju. Ponadto:

    • powstał film promujący kompostowanie (4 tys. wyświetleń), który wzbudził zainteresowanie mediów;
    • odbył się konkurs dla sołectw na największy procentowy przyrost liczby deklaracji kompostowania;
    • planowane są zakupy koszy ulicznych i koszy do segregacji dla najaktywniejszego sołectwa i dla sołectwa z największą liczbą osób kompostujących odpady;
    • zabezpieczono teren w planie zagospodarowania przestrzennego pod przyszłą kompostownię, której realizacja będzie uzależniona od pozyskania finansowania.

    Podjęte działania promocyjne nie miały na razie znaczącego wpływu na zwiększenie poziomu kompostowania.

    Zespół zainspirował się też inna ścieżką programu, w efekcie powstała niecka retencyjna przy budynku urzędu gminy.

    Doradztwo

    Udział urzędników w szkoleniu z prawnikiem specjalizującym się w kwestiach odpadów pozwolił na wyjaśnienie kwestii formalnych i administracyjnych związanych z gospodarką komunalną.

    Zielony Lider sprawił, że zdecydowaliśmy się na rozpropagowanie idei zero waste na forum gminnym. Przygotowaliśmy filmik z udziałem pracowników urzędu, zaprosiliśmy uczniów. Udało się przezwyciężyć moje obawy. Zostało dobrze przyjęte, wywołała się dyskusja o tej idei, której zapewne bez udziału w programie, nie udałoby się wdrożyć.

    Rafał Mathiak

     

    Kobylnica,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Kobylnica
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Część zespołu z Kobylnicy na pierwszym zjeździe programu, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Marta Prezlata – dyrektor Centrum Usług Wspólnych (CUW)

    Andrzej Tomaszewski – pracownik Urzędu Gminy w Kobylnicy

    Agnieszka Szuber – pracowniczka Urzędu Gminy w Kobylnicy

    Wyzwania

    Zespół z Kobylnicy zgłosił się do programu z problemem lokalnych podtopień oraz okresowych suszy. W gminie wiele terenów rolnych przeznaczonych zostało pod zabudowę mieszkaniową, bez wcześniejszej inwentaryzacji urządzeń melioracyjnych i rezerwy na urządzenia wodne, co może pogłębić problemy w przyszłości. Kobylnica jest częścią Miejskiego Obszaru Funkcjonalnego Słupsk-Ustka, do której strategii wpisano „ochronę terenów naturalnej retencji wodnej oraz zagospodarowanie wód opadowych i roztopowych”. Zespół ma zagwarantowane środki na realizację strategii, do programu przystąpił, aby skonkretyzować plany działania.

    Osiągnięte efekty

    Udział w programie pozwolił doprecyzować istniejący już plan. Zespół chce zaangażować mieszkańców w wykorzystanie wód opadowych na terenach prywatnych, edukować na temat błękitno-zielonej infrastruktury (np. poprzez wspólną budowę ogrodów deszczowych przy szkołach). Już w trakcie realizacji programu w Kobylnicy wydaje się warunki techniczna na odprowadzanie wód opadowych i roztopowych ze wskazaniem na zagospodarowanie wody na własnej działce opóźniające spływ do kanalizacji deszczowej. Dodatkowo zespół wytypował tereny w pasach drogowych, na których stworzy ogrody deszczowe. Dzięki udziałowi w projekcie członkowie zespołu Zielony Lider włączą mieszkańców w prace koncepcyjne i projektowe.

    Bardzo mi się podobało spotkanie odnośnie komunikacji, w jaki sposób komunikować ludziom o swoich zamierzeniach. To jest kluczowy element. Czasami z fajnego przedsięwzięcia poprzez brak właściwy komunikacji z mieszkańcami, możemy spowodować negatywny odbiór. 

    Marta Prezlata

    Niepołomice,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Niepołomice
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół (od lewej): Łukasz Sendor, Ewelina Matras, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Ewelina Matras – pracowniczka Referatu Ochrony Środowiska i Rolnictwa

    Łukasz Sendor – pracownik Referatu Ochrony Środowiska i Rolnictwa

    Wyzwania

    W Niepołomicach uszczelnienie płyty rynku spowodowało podtopienia okolicznych budynków. Wyzwaniem dla Urzędu Miasta stała się zaprojektowanie i wdrożenie zmiany zagospodarowania tego terenu, w tym wprowadzenie rozwiązań zatrzymujących spływ wód opadowych o 80-100%.

    Osiągnięte efekty

    W czasie programu wypracowana została koncepcja przebudowy rynku, zakładająca zdjęcie znacznej części powierzchni uszczelnionej, liczne nasadzenia drzew, krzewów i bylin oraz budowę ogrodów deszczowych, oraz plan działań prowadzący do jej wdrożenia.

    Wyzwaniem dla projektu jest możliwy protest społeczny. Aby odpowiedzieć na to wyznanie do planu projektu wpisano konsultacje społeczne uzupełnione spacerem badawczym.

    Zespołowi udało się pozyskać wstępną opinię od konserwatora zabytków dotyczącą możliwości przebudowy zabytkowego rynku. Prowadzone są rozmowy ze Stowarzyszeniem Metropolia Krakowska na temat sfinansowania inwestycji, obejmującej rynek i okoliczne tereny.

    Dodatkowo plan działań przewiduje realizację kampanii edukacyjnej dla mieszkańców. Jej celem będzie skłonienie społeczności lokalnej do retencjonowania wody na własne cele w przydomowych ogródkach. Burmistrz wyraził też wstępną akceptację dla uruchomienia programu dotacji do małej retencji.

    W urzędzie wprowadzono prośrodowiskowe zmiany, obejmujące: rezygnację z wody butelkowanej na rzecz dystrybutorów wody, wprowadzenie koszy na segregację odpadów, akcję rozdawania sadzonek drzew.

    Wizyta studyjna

    Dzięki wizycie studyjnej w Enköping udało się odnowić niegdyś wypracowane (przez kierownika referatu) kontakty z tamtejszymi urzędnikami. Zespół ma nadzieję na zacieśnienie współpracy celem wspólnego ubiegania się o uczestnictwo w unijnych programach rozwojowych. Więcej w relacji z tej wizyty.

    Miedźno,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Miedźno
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Zespół (od lewej): Piotr Korkus, Agnieszka Borowik, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Piotr Korkus – pracownik w Referacie Gospodarki komunalnej 

    Agnieszka Borowik – pracowniczka w Urzędzie Gminy

    Wyzwania

    Miedźno mierzy się z problemem nielegalnych wysypisk, na które mieszkańcy oraz turyści z domków letniskowych regularnie zwożą odpady. Zespół zgłosił się do programu, żeby znaleźć najefektywniejsze rozwiązania uszczelnienia systemu gospodarowania odpadami. W trakcie udziału w programie osoby z zespołu zdecydowały się walczyć z problemem u źródła, stawiając sobie za cel ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów na terenie gminy.

    Osiągnięte efekty

    By zrealizować swój cel, zespół podjął następujące działania:

    • uzyskał zgodę na przeprowadzanie akcji edukacyjnych na terenie szkół i urzędów (akcja planowana na 2023 rok);
    • wdrożył „Cennik dodatkowych usług”, który umożliwia mieszkańcom odbiór odpadów budowlanych i wielkogabarytowych poza ustalonymi terminami, po niższych cenach;
    • zmniejszył częstotliwość odbioru odpadów zmieszanych.

    Prowadzone działania już doprowadziły do obniżenia ilości odpadów o 10%! Zespół deklaruje, że dzięki programowi: stał się bardziej świadomy swojej sprawczości, zrozumiał wartość swojej pracy, nauczył się skutecznie planować działania oraz dokładniej poznał przyczyny nieporozumień w kontaktach z mieszkańcami. Rozwinął również swoją wiedzę o funkcjonowaniu środowiska i jego ochrony. 

    W najbliższym czasie zespół planuje pracować nad jakością segregacji odpadów w urzędzie.

    Wizyta studyjna

    By szukać pomysłu na to jak ograniczać ilość odpadów w gminie, zespół z Miedźna wyjechał do Słowenii. Jakie wnioski stamtąd przywiózł – wspomina Piotr Korsku

    Dopiero w „Zielonym Liderze” zostałem namówiony do tego, żeby robić tę edukację, bo zwlekałem z nią parę lat. Jak byliśmy u Słoweńców się wypytywać o ich sukces, to mówili o tym, że najważniejsza jest, była i będzie edukacja. 

    Więcej o wizycie można przeczytać w relacji.

    Mówiąc szczerze, będąc w „Zielonym Liderze” najważniejsze co zdobyłem to wiarę, przekonanie. Na pewno mi nie było obojętne to, co się dzieje wokół. To wiem na pewno, ale wydaje mi się, że udział w programie sprawił to, że skoro mam wpływ na gminę, to powinienem z tej okazji skorzystać i zmienić tutaj wiele rzeczy, bo wydaje mi się, że to faktycznie mogłoby wszystko lepiej funkcjonować. […] Uwierzyłem w to, że moglibyśmy mniej płacić za śmieci. Ale nawet jeśli nie mniej to ograniczyć ciągłe podwyżki.

    Jolanta Sitarz-Wójcicka

    Co Piotr ceni w programie? Zobacz film:

    Opole Lubelskie,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Opole Lubelskie
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Skład zespołu

    Agata Domżał – kierowniczka biura LGD Owocowy Szlak
    Gabriela Teresińska-Pruchniak – radna powiatu opolskiego, przedsiębiorczyni, prezeska organizacji pozarządowej
    Małgorzata Troczyńska – animatorka społeczna, pracowniczka organizacji pozarządowych

    Wyzwania

    Zespół zgłosił się do programu z nadzieją na poszerzenie swojej ogólnej wiedzy o zrównoważonym rozwoju i ekologii – bez jasno zdefiniowanego problemu związanego z wodą czy zielenią w mieście. Istotną motywacją była chęć promowania lepszych rozwiązań ekologicznych w ramach naborów w LGD, edukowania wnioskodawców w tym zakresie.

    Osiągnięte efekty 

    Zespół zdecydował się zrealizować konkurs dla szkół pod nazwą „EkoLider LGD”. Zadanie to obejmowało wszystkie gminy wchodzące w skład LGD, a jego budżet został wygospodarowany z oszczędności:

    • od kwietnia do czerwca 2022 zespoły składające się z 10 uczniów i dwojga opiekunów z 11 szkół z 7 gmin realizowały i dokumentowały inicjatywy ekologiczne w swoich placówkach, z włączeniem społecznościach lokalnych; 
    • nauczyciele zaangażowani w konkurs uzyskali wsparcie merytoryczne od LGD (szkolenia i materiały);
    • zwycięska szkoła otrzymała „zieloną klasę” – wiatę z ławkami i tablicami edukacyjnymi o wartości 30 tys. zł.

    Zespół podjął działania edukujące wystawców na imprezach organizowanych przez LGD, dotyczące ograniczenia produkcji odpadów. Trwa edukowanie podmiotów konsultujących swoje projekty zgłaszane do LGD. W 2023 r. ogłoszona zostanie nowa Lokalna Strategia Rozwoju, decydująca o przeznaczeniu środków Grupy, w której większy nacisk zostanie położony na działania proekologiczne. 

    [Kwestie zieleni] przewijają się u mnie częściej, niż wcześniej się przewijały. Ja przez znaczną część czasu byłam wyczulona na zieleń, ale dotychczas bardziej patrzyłam na nią pod kątem estetycznym. (…) po realizacji tego programu bardziej patrzę na miasto jak na żywy organizm. (…) Owszem, ta infrastruktura, te różne udogodnienia są ważne i mają wpływ na jakość życia, ale zrozumiałam, że równie istotnym elementem, który właśnie jakość życia determinuje, jest (…) zieleń w mieście.

    Gabriela Teresińska-Pruchniak

    Piaseczna Górka,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Piaseczna Górka
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Część zespołu (od lewej): Alicja Jamorska-Kurek, Jacek Kurek, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Alicja Jamorska-Kurek – radna, sołtyska, inicjatorka powołania Stowarzyszenia Mieszkańców Piasecznej Górki „Z Górki” i jego prezeska

    Jacek Kurek – członek Stowarzyszenia Mieszkańców Piasecznej Górki „Z Górki”

    Ewa Szlufik – członkini zarządu Stowarzyszenia Mieszkańców Piasecznej Górki „Z Górki”

    Wyzwania

    W miejscowości Piaseczna Górka w gminie Morawica, w efekcie rozwijającej się zabudowy na terenach porolnych, powiązanej z likwidacją wcześniejszego systemu melioracyjnego, poważnym problemem stały się lokalne podtopienia. Stowarzyszenie „Z Górki” za cel przyjęło sobie znalezienie rozwiązań ograniczających to zjawisko.

    Osiągnięte efekty

    Dzięki uczestnictwu w programie powstał plan działań zmierzający do opracowania planu zagospodarowania działki, na której przebiega droga gminna, uwzględniającego rozwiązania retencyjne, które minimalizowałyby problem podtopień.

    W plan działań wpisano następujące cele:

    •   Opracowanie koncepcji ul. Skowronkowej do przyszłej dokumentacji projektowej z uwzględnieniem rozwiązań retencyjnych (rów retencyjny z matą przeciwerozyjną, nasadzenia krzewów, chodnik z powierzchnią półprzepuszczalną) – obecnie program został skonsultowany z ekspertami od hydrologii i inwestycji drogowych.
    •   Podniesienie świadomości mieszkańców Piasecznej Górki w zakresie retencji na własnych działkach (ulotki, spotkania informacyjne z mieszkańcami, kampania w mediach społecznościowych). Dzięki dotacji Fundacji Orlen przygotowano i rozdystrybuowano wśród mieszkańców ulotki dotyczące małej retencji, zorganizowane zostało zebranie gminne, na którym zaprezentowane zostały plany zagospodarowania wzdłuż drogi. Dodatkowo dotacja pozwoliła postawić wiatę na działce gminnej, która pełni z jednej strony funkcję pokazową (pojemniki zbierające deszczówkę), a z drugiej jest miejscem organizacji wydarzeń skupiających społeczność lokalną.
    •   Uruchomienie w 2023 r. gminnego programu dotacyjnego dla mieszkańców na urządzenia retencyjne – do programu udało się przekonać burmistrza, opracowany został projekt uchwały dotacyjnej.
    Doradztwo

    Zespół skorzystał z:

    • konsultacji merytorycznej ulotki skierowanej do mieszkańców,
    • Konsultacji z ekspertami i projektantami, w wyniku których powstała koncepcja i wizualizacja drogi uwzględniająca konkretne rozwiązanua retencyjne.
    Wizyta studyjna

    Zespół odwiedził Hamburg. O tym, czym się tam zainspirował warto przeczytać w relacji z tej wizyty.

    Program był świetny, dużo nam dał, na wiele spraw otworzył nam oczy. Na pewno dał nam skrzydła albo inaczej – kopa, żeby działać.

    Alicja Jamorska-Kurek

    Połczyn Zdrój,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Połczyn Zdrój
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół z Połczyna-Zdroju na pierwszym zjeździe programu, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Emilia Mazur – Zastępczyni Burmistrza

    Joanna Anglisz-Myszka – kierowniczka Wydziału Komunalnego i Ochrony Środowiska

    Natalia Brzezińska – urzędniczka w gminie

    Wyzwania

    Zespół wszedł do Programu z pomysłem na projekt, dla którego inspiracją był widok z okna urzędu na zabetonowany plac miejski. Urzędniczki postawiły sobie za cel rozszczelnienie terenu i zwiększenie ilości zieleni w zabytkowej części miasta obejmującym Plac Wolności oraz spacerową ulicę Grunwaldzką. Pomysł dobrze wpisywał się w politykę urzędu, ponieważ miasto ma wpisane w plany rewitalizację tej części śródmieścia.

    Osiągnięte efekty

    Podczas programu członkinie zespołu doceniły wagę wsłuchiwania się w głos mieszkańców i włączania ich w procesy decyzyjne. Plan rewitalizacji ulicy Grunwaldzkiej rozbudowały o nasadzenia w donicach, niewymagające gruntownej przebudowy ulicy, a Plac Wolności ma zyskać zbiorniki retencyjne, zbierające wodę z Urzędu Miejskiego, z których podlewana będzie okoliczna zieleń oraz zasilana miejska fontanna. Trwa opracowanie trzech koncepcji zagospodarowania placu, które staną się bazą do prowadzenia rozmów z mieszkańcami. Projekt ma zostać zrealizowany w 2025 r. ze środków ZIT. Wzorując się na działaniach innych zespołów, w miejscach lokalnych podtopień na jednej z dróg, wprowadzone zostały dylatacje w krawężnikach, dzięki którym woda spływa na trawniki i tam powoli wsiąka do gruntu. Przed ustawieniem ławek w jednej części miasta przeprowadzone zostały konsultacje z ich potencjalnymi użytkownikami, co wpłynęło na ich ostateczna lokalizację. W 2024 r. mają zostać zakupione zbiorniki retencyjne do budynków użyteczności publicznej. Wiedza uzyskana w “Zielonym Liderze” upowszechniana jest wśród innych pracowników urzędu.

    Wizyta studyjna

    Członkinie zespołu wyjechały na wizytę studyjną do Krakowa, gdzie oglądały różne rozwiązania oparte na przyrodzie funkcjonujące w mieście, min. parki kieszonkowe. W Krakowie o ich wyglądzie wspołdecydują mieszkańcy. Zainspirowało je to, aby zacząć tworzyć takie parki również w Połczynie.

    Polecam każdemu, naprawdę. Śmiałam się, że każdy kto kandyduje na burmistrza, to najpierw powinien przejść takie szkolenie z komunikacji, ze zmian klimatu. Być może zanim wejdzie na urząd i zacznie realizować pewne swoje pomysły i wizje, będzie już miał tą wiedzę, którą ja niestety nabyłam dopiero później.

    Emilia Mazur

    Radlin,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Radlin
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół z Radlina na pierwszym zjeździe programu, fot. Tomasz Kaczor
    Skład zespołu

    Zbigniew Podleśny – Zastępca Burmistrza

    Marcin Król – naczelnik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ekologii

    Władysława Rduch – kierownik w Wydziale Gospodarki Komunalnej i Ekologii

    Wyzwania

    Głównym wyzwaniem zespołu jest odbetonowanie centrum miasta. Działania postanowili rozpocząć od tranzytowej, powiatowej ulicy Korfantego, biegnącej przez centrum miasta, stanowiącej dla jego mieszkańców funkcję drogi śródmiejskiej, wzdłuż której zlokalizowane są obiekty użyteczności publicznej i punkty usługowe. Ulica pozbawiona jest zieleni, ulega okresowym podtopieniom. Przebudowa ulicy ma ograniczyć wyspę ciepła i podtopienia, uspokoić ruch kołowy, oddać przestrzeń mieszkańcom i ożywić biznes.

    Osiągnięte efekty

    W planie zagospodarowania ulicy Korfantego jest powrót zieleni, powrót rowerzystów i zwiększenie komfortu i bezpieczeństwa pieszych. Zespół ma nadzieję, że również zostanie zrealizowany poboczny cel tej realizacji tj. ożywienie gospodarcze na ulicy. Została stworzona mapa drogowa, plan konsultacji i SIWZ, który pozwoli na prowadzenie uzgodnień z powiatem oraz na przygotowanie zamówienia publicznego na przeprowadzenie konsultacji społecznych. Cała przebudowa rozpisana została na kolejne etapy, całość ma zostać zrealizowana do 2026 r.
    W ramach planów zrównoważonego rozwoju pracownicy urzędu zaplanowali remont parkingu przed urzędem, któremu ma towarzyszyć ogród deszczowy. Ogrody powstaną również przy przedszkolach. Rozważane jest wprowadzenie wymogu stosowania błękitno-zielonej infrastruktury przy wszelkich inwestycjach oraz opracowanie podręcznika dobrych praktyk dotyczących projektowania opartego na zrównoważonym rozwoju z wytycznymi dla projektantów i inwestorów.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa zespół konsultował zapisy SIWZ dotyczące rozwiązań retencyjnych w pasie drogowym oraz procesu konsultacji z mieszkańcami.

    To, czego nauczyliśmy się w “Zielonym Liderze”, już ma przełożenie na zmiany w projektach inwestycyjnych, które już się toczą, kubaturowych, a także tych związanych z wprowadzaniem zieleni do centrum miasta. Okazuje się, że woda to już nie jest problem, który należy jak najszybciej odprowadzić poza, tylko jest to zasób, który należy zgromadzić i korzystać, wprowadzić go do środowiska, albo po prostu z retencjonować, używać jako magazyn wody do wykorzystania.

    Zbigniew Podleśny

    Sędziejowice,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Sędziejowice
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Zespół (od lewej): Michał Machała, Dariusz Cieślak, Tomasz Suchański, for. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Dariusz Cieślak – wójt

    Tomasz Suchański – specjalista ds. promocji

    Michał Machała – kierownik gminnej jednostki usług komunalnych

    Wyzwania

    Sędziejowice mierzą się z problemem niewystarczającego poziomu segregacji odpadów, czego przyczyną jest między innymi nieefektywna organizacja lokalnego punktu PSZOK. W programie zespół postawił przed sobą zadanie zwiększenia udziału odpadów segregowanych o 10%.

    Osiągnięte efekty

    W trakcie programu zespół określił sposób, w jaki osiągnąć cel. Udział w „Zielonym Liderze” zainspirował zespół, by w trakcie (zaplanowanej wcześniej) kompleksowej modernizacji PSZOK, stworzyć przedPSZOK (czyli miejsca, w którym odpady będą wstępnie selekcjonowane, by nadać im drugie życie), a sam punkt wzbogacić o dodatkowy, zielony filtr w postaci otaczających go drzew. Planowane jest również wyposażenie sołectw w 25 kompostowników i przeprowadzanie kampanii informacyjnej dla mieszkańców.

    W 2022 gmina podjęła już pierwsze działania, m.in.:

    • uzyskała dofinansowanie na budowę punktu PSZOK (około 600 tys. zł), który będzie miejscem przyjaznym i otoczonym zielenią (obiekt ma powstać w 2023 roku);
    • podpisała list intencyjny ze stowarzyszeniem, którego wolontariusze będą dokonywali w przedPSZOK-u oceny pozostawionych przez mieszkańców przedmiotów.

    Doświadczenia z wizyty studyjnej, a także wiedza o praktykach z Izabelina (gdzie PSZOK usytuowany jest w samym centrum gminy, między urzędem gminy, ośrodkiem zdrowia i domem kultury) pozwoliły zespołowi przekonać grupę niezadowolonych mieszkańców, obawiających się niedogodności w związku z budową PSZOK-u.

    Gmina wdrożyła także program „e-faktura za wodę”, by zredukować liczbę papierowych faktur. Ponadto zespół wprowadził segregację odpadów w urzędzie. 

    Wizyta studyjna

    W czasie wizyty studyjnej w Barcelonie Zieloni Liderzy z Sędziejowic mógł zobaczyć, jak w praktyce zorganizowane są punkty segregacji odpadów w centrum miasta. Te doświadczenia umocniły ich w postanowieniu zorganizowania przedPSZOK-u u siebie. Więcej o wizycie w relacji.

    Na pewno zrozumiałem i utwierdziłem się w przekonaniu, że środowisko i to, co będzie z nami za pięćdziesiąt, sto lat, to jest w tym momencie już priorytet, bo każdy dzień zwłoki, każdy element, czy to w zakresie ochrony środowiska, czy stricte gospodarki odpadami, który odpuścimy teraz, odbije się później na naszych dzieciach i wnukach. Jak pisałem ulotkę wyborczą trzy lata temu, to ochrona środowiska pewnie byłaby na jakimś siódmym miejscu, a teraz na pewno byłaby w pierwszej trójce.

    Dariusz Cieślak

    Sulików,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Sulików
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Zespół (od lewej): Magdalena Pomonicka, Marta Brzozowska, Ewina Aniśkiewicz, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Marta Brzozowska – naczelniczka Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska

    Magdalena Pomonicka – specjalistka ds pozyskiwania środków zewnętrznych w Wydziale Inwestycji i Rozwoju

    Ewina Aniśkiewicz — naczelniczka Wydziału Finansowego

    Wyzwania

    Wyzwanie zespołu to zmiana nastawienia społeczności do obecnej lokalizacji PSZOKu. Okoliczni mieszkańcy skarżą się m.in. na nieprzyjemny zapach i hałasy. Jednocześnie gmina, ze względu na uwarunkowania urbanistyczne, nie może zmienić lokalizacji tego punktu.

    Osiągnięte efekty

    W trakcie programu zespołowi postanowił wyeliminować bioodpady z PSZOKu, rozpowszechnić praktyki kompostowania oraz zbudowanć w gminie kompostowniki. By zrealizować te cele, podjął już pierwsze kroki:

    • zorganizował spotkania edukacyjne, na których zachęcano mieszkańców do korzystania z  kompostowników;
    • przeprowadził konkurs dla mieszkańców na pomysły zero waste do wdrożenia;
    • zaplanował ustawienie kompostowników w przestrzeni publicznej (realizacja ma nastąpić w 2023);
    • rozpoczął proces przygotowań do modernizacji PSZOKu (usunięcie bioodpadów) oraz utworzenia tkz. przedPSZOKu;
    • uzyskał zgodę wójta na postawienie kompostownika pod urzędem.

    Warsztaty poszerzyły wiedzę zespołu, który poznał praktyki zarządzania PSZOKami w innych gminach, z którymi nawiązał kontakty. Udział w programie udział umocnił współpracę w zespole. 

    Dodatkowo, zespół zaplanował montaż filtrów wody na kranach, by wyeliminować z urzędu wodę butelkowaną.

    Wizyta studyjna

    Zespół z Sulikowa odwiedził Kopenhagę, o tym co zobaczył można przeczytać w relacji.

    Udział w projekcie bardzo pozytywnie mnie zaskoczył, ponieważ poznałam sposoby, w jaki z problemami radzą sobie też inne samorządy. To było dla mnie naprawdę wartość dodatnia. W programie uczestniczyły osoby, które już na swoich doświadczeniach, swoich pomysłach, które wdrożyli, wskazywali jakiś punkt dojścia do kompromisu z mieszkańcami.

    Marta Brzozowska

    Świdwin,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Woda
    więcej
    Świdwin
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Woda
    Zespół (od lewej): Beata Staszyńska, Piotr Feliński, fot. Agata Kubis
    Skład zespołu

    Piotr Feliński – burmistrz
    Beata Staszyńska – pracowniczka Zakładu Usług Komunalnych
    Agnieszka Szczupacka – pracowniczka Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska

    Wyzwania

    Świdwin położony jest w dolinie rzeki Rega. Podczas gwałtownych opadów rzeka zalewa centrum miasta. Problem ten wzmacnia rozwój zabudowy i uszczelnianie okolicznych terenów. Członkowie zespołu planowali zrealizować ideę „miasta gąbki”. Szukali wiedzy na temat rozwiązań, które pomogłyby minimalizować zjawisko podtapiania miasta.

    Osiągnięte efekty

    Szkolenia, doradztwo, a w szczególności wizyta studyjna, zainspirowała burmistrza do inwestowania w rozwiązania błękitno-zielonej infrastruktury. W 2023 r. gmina ma zrealizować pilotażowe, kompleksowe rozwiązanie na jednej z regularnie zalewanych ulic: 

    • zaprojektowany został ogród deszczowy, odprowadzający wodę z ulicy. Ogrodowi mają towarzyszyć tablice edukacyjne, wyjaśniające mieszkańcom jego funkcjonowanie;
    • uruchomiony zostanie program dotacji promujący zbieranie deszczówki, adresowany do właścicieli 30 domów stojących przy ulicy, na której powstanie ogród. Pomysł ten zyskał kształt dzięki realizacji w Świdwinie (we współpracy z Fundacją Pole Dialogu) Narady Obywatelskiej o Klimacie.

    Jeśli pilotażowa inwestycja spełni oczekiwania i rozwiąże problem ze stojącą po opadach wodą, gmina zbuduje ogrody deszczowe na całym terenie jednego z ośmiu świdwińskich osiedli mieszkaniowych.

    Wizyta studyjna

    We wrześniu 2021 roku zespół ze Świdwina, wraz z trzema innymi zespołami ze ścieżki BZI, odwiedził Berlin. O tym, czym się tam zainspirowali warto przeczytać w relacji z tej wizyty.

    Naprawdę byłem pod wrażeniem wizyty (…) w Berlinie, gdzie widzieliśmy, że skwerki w razie deszczu nawalnego zamieniały się w zbiorniki tymczasowe, te wszystkie poobniżane trawniki (…). Ja nie byłem w ogóle w stanie na początku uwierzyć, że to ma sens, (…) tam była jedna taka ulica, gdzie drzewa były posadzone w (…) sposób tradycyjny, jak jest u nas, a były też drzewa posadzone już w takich właśnie zbiornikach, gdzie (…) deszczówka się zlewa z ulicy, no i widać było (…), że te drzewa są większe, lepiej rozwinięte. (…)

    Byłem w szoku.

    Piotr Feliński

    Ustronie Morskie,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Ustronie Morskie
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Łukasz Molski – dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury
    Sylwia Halama – wicewójt
    Olga Grajek-Górecka – radna gminy

    Wyzwania

    Ustronie Morskie to gmina turystyczna (ok. 100 tys. turystów rocznie), która produkuje 4-6 razy więcej odpadów niż przeciętna polska gmina. Niewydolny system gospodarowania odpadami (brak segregacji, szczególnie przez turystów, nieprzejrzysty sposób funkcjonowania firm odpowiedzialnych za wywóz odpadów, opłata śmieciowa niepokrywająca faktycznych kosztów) powoduje wysokie koszty. Ponadto występuje nadmiar bioodpadów i problem nielegalnych wysypisk. Problemy te powodowały napięcia społeczne w gminie.

    Osiągnięte efekty

    Wdrożono działania edukacyjne i komunikacyjne, które dotarły do 60-70% mieszkańców gminy:

    • stworzona strategia komunikacyjna wyznaczyła kierunki działania i zebrała inspirujące pomysły;
    • GOK i lokalne NGO wdrożyły edukację “odpadową” do swoich działań, np. edukacja ekologiczna pojawiła się w trakcie wakacyjnych rajdów rowerowych oraz przy okazji imprez plenerowych;
    • w szkołach, przedszkolach i wiejskich świetlicach odbyły się prelekcje i konkursy;
    • gmina wydała książkę kucharską z poradnikiem segregacji odpadów (dotacja WFOŚ) oraz książeczkę informacyjną dotyczącą segregacji odpadów; 
    • umieszczono tablice edukacyjne na plażach;
    • gmina wdrożyła aplikację „Kiedy Śmieci”;

    Gmina wprowadziła śmietniki uliczne umożliwiające segregację odpadów oraz działania prowadzące do uszczelnienia systemu odbioru odpadów komunalnych (np. śledzenie trakcji, czy kamery i GPS w śmieciarkach, fotopułapki w miejscach, gdzie powstawały dzikie wysypiska).

    W efekcie systematycznie zmniejsza się udział odpadów zmieszanych w odbieranych odpadach komunalnych (2019 – 71%, 2020 – 69%, 2021 – 65%).

    Poprawiła się również współpraca i komunikacja między gminnymi instytucjami, skonfliktowanymi wcześniej wokół tematyki gospodarki odpadami, co usprawnia wdrażanie rozwiązań. Zespół dalej sprawnie funkcjonuje. Rozpoczęto prace nad wyłonieniem w urzędzie referatu ochrony środowiska.

    Doradztwo

    W ramach doradztwa w Zielonym Liderze gmina zamówiła zewnętrzny audyt funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami oraz badanie postrzegania systemu przez mieszkańców, które zostały wykorzystane do lepszego planowania działań edukacyjnych i przetargów.

    W zespole, w którego składzie był dyrektor ośrodka kultury, zastępczyni wójta i radna miejska zaczęliśmy się świetnie komunikować – dzięki temu jesteśmy w stanie zrobić rzeczy, których jeszcze rok temu sobie nie wyobrażaliśmy. Gdybyś ktoś nam powiedział rok temu, że będziemy we trójkę tak dobrze się dogadywać i współpracować, to powiedziałbym, ze to niemożliwe. Zastępczyni wójta i przewodnicząca komisji rewizyjnej były bardzo skłócone. Kiedy zapraszaliśmy je do Zielonego Lidera, to zgodziły się tylko dla dobra gminy i naszego projektu. 3 zjazdy później jesteśmy razem, rozmawiamy ze sobą i załatwiamy rzeczy na zupełnie innym poziomie – zaczęliśmy pracować jako zgrany zespół i to przynosi rezultaty. I to jest wielka wartość Zielonego Lidera.

    Łukasz Molski

    Łukasz tak ocenia uczestnictwo w programie:

    Ustrzyki Dolne,
    poniżej 20 tys. mieszkańców,
    Odpady
    więcej
    Ustrzyki Dolne
    poniżej 20 tys. mieszkańców, Odpady
    Skład zespołu

    Bartosz Romowicz – burmistrz
    Beata Besz – pracowniczka urzędu gminy, pełnomocniczka ds. zielonej gminy
    Małgorzata Gądela – kierowniczka Wydziału Pozyskiwania Środków Zewnętrznych i Obsługi Inwestora

    Wyzwania

    Gmina ma problem z zagospodarowaniem odpadów. Frakcja zmieszana jest obecnie  wywożona do obróbki do dużych ośrodków (Przemyśl, Rzeszów), co generuje wysokie koszty. Zespół poszukuje rozwiązań, które byłyby korzystne dla gminy i zyskały aprobatę lokalnej społeczności.

    Osiągnięte efekty

    Dzięki wiedzy zdobytej w trakcie szkoleń i wizyt studyjnych zespół wybrał rozwiązania możliwe do zastosowania i odbył szereg konsultacji dotyczących technicznych szczegółów wykonalności i opłacalności różnych wariantów inwestycji w instalację przetwórstwa odpadów.

    Równolegle pełnomocniczka ds. zielonej gminy (uczestniczka programu) koordynowała wiele działań edukacyjnych:

    • wydanie kalendarza z datami wywozu śmieci i treściami edukacyjnymi dotyczącymi segregacji odpadów, skierowany do dzieci i młodzieży;
    • wprowadzenie systemu żółtych i czerwonych kartek za segregację odpadów przez mieszkańców; żółta kartka dawała sygnał mieszkańcom, że segregacja wymaga poprawy, a jeśli ta nie następowała – czerwona skutkowała brakiem odbioru odpadów;
    • konkurs dla szkół na najmniejszy udział frakcji zmieszanej w odpadach produkowanych przez szkoły, z nagrodą 20 tys. zł (z budżetu gminy) do wydania na edukację ekologiczną;
    • wprowadzenie obowiązkowej, praktycznej edukacji ekologicznej we wszystkich szkołach.

    Finansowanie tych działań jest możliwe dzięki konsekwentnemu wprowadzaniu we wszystkich wnioskach o dofinansowanie elementów edukacji ekologicznej.

    Zespół wprowadził ściślejszą kontrolę zagospodarowania odpadów w przypadku inwestycji – uwrażliwia inspektorów budowlanych i kontrolują, czy wywożone jest odpowiednio dużo odpadów oraz czy odpady nie są wyrzucane w miejscach do tego nieprzeznaczonych. 

    Dodatkowo w urzędzie wprowadził szereg zmian, by zmniejszyć ślad ekologiczny np. zainstalowano filtry by pić wodę z kranu, stosowane gadżety promocyjne wymieniono na wykonane z materiałów odnawialnych i promujące prośrodowiskowe zachowania (np. szklane bidony na wodę), przeprowadzono szkolenie z segregacji odpadów dla wszystkich urzędników.

    Wizyta studyjna

    Zespół wziął udział w wizycie w Lahti (Europejskiej Zielonej Stolicy 2021) w Finlandii. Na urzędnikach wielkie wrażenie zrobił wpływ, jaki wysoka świadomość ekologiczna nawet wśród najmłodszych dzieci przekłada się np. na stopień wysortowania odpadów. Więcej o tej wizycie można przeczytać tutaj.

    Doradztwo

    Zespół skorzystał z konsultacji z ekspertką odnośnie wyboru i projektowania instalacji do przetwarzania odpadów. Ekspertka pomogła wstępnie oszacować opłacalność funkcjonowania instalacji w przypadku gminy.

    Wizyta w Lahti uświadomiła nam jak ważna jest edukacja w obszarze ochrony środowiska. Tam od żłobka i przez cały system edukacji tłumaczy się korzyści i cele segregacji śmieci, dbania o klimat. Technologia, którą tam się posługują, nie różni się niczym od tego, co mamy do dyspozycji w Polsce. W Finlandii wszędzie są tabliczki przypominające o zasadach odpowiedzialnego zachowania w miejscach publicznych, szczególnie na terenach zielonych. Nawet na wysypisku oddając swoje odpady od razu pojawia się informacja do czego dany “śmieć” będzie wykorzystany, co z niego powstanie. Dla Finów wszystkie działania są po prostu naturalne. Mają wpajaną od najmłodszych świadomość ekologiczną i do głowy by im nie przyszło asfaltować drogę leśną na potrzeby organizacji zawodów sportowych, co u nas byłoby formalną koniecznością. To pokazuje naszą mentalność i Finów. Do zrobienia rzeczy wielkich nie potrzeba wielkich inwestycji, zwłaszcza takich, które są uciążliwe dla środowiska. Zaczynamy edukować nasze społeczeństwo od najmłodszych lat. Edukacja to nasz cel i sposób, by w Polsce, w Bieszczadach, pojawiła się zmiana sposobu myślenia o wspólnym otoczeniu.

    Bartosz Romowicz

    NEWSLETTER
    Jeśli chcesz otrzymywać informacje o tym, co robimy w Fundacji Sendzimira, zapisz się do newslettera.

    FUNDACJA SENDZIMIRA
    ul. Wiarusa 11/3
    32-087 Zielonki
    KRS 0000316743
    www.sendzimir.org.pl

    BIURO
    ul. Mokotowska 46a lok. 25
    00-543 Warszawa
    +48 695 849 862
    office@sendzimir.org.pl

    © Fundacja Sendzimira 2022
    Realizacja: Bazinga